شنبه, 04 آذر 1396 ساعت 00:13

اطلاعات تکميلي

  • فرشاد مومنی :

قادر به استفاده از تجربیات تاریخی در اقتصاد کشور نیستیم

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)

مصطفی کمالو آناهیتا یاوری

عصراقتصاد: روز گذشته نشست موسسه مطالعاتی دین و اقتصاد با موضوع دردسر تاریخ، تاثیر تاریخ بر گذار به توسعه با حضور فرشاد مومنی استاد دانشگاه علامه طباطبایی ، علی رضاقلی پژوهشگر حوزه جامعه‌شناسی و علوم سیاسی‌ و جعفر خیرخواهان استاد دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.

فرشاد مومنی رئیس موسسه مطالعاتی دین و اقتصاد در این نشست ابتدا به معرفی دو کتاب "فهم فرایند تحول اقتصادی" و " در سایه خشونت نوشته" اثر داگلاس سی نورث پرداخت و گفت: با توجه به رویکرد داگلاس نورث، ما در ایران با انبوهی از سولات و ابهام ها رو به رو هستیم، یک سوال بسیار حیاتی این است که چرا ما قادر به استفاده از تاریخ حتی در نازل ترین سطح آن، بطوریکه آینه عبرت باشد نیستیم.

وی ادامه داد: با وجود اینکه بارها هزینه های این مسئله را پرداختیم، چرا باز هم اهتمام ویژه ای به سامان دادن این ماجرا در سطح اندیشه و سطح عمل پدید نمی آید. ما در ارزیابی هایی که از تجربه اولین موج افزایش قیمت نفت ( 1382 الی 1356 ) و آخرین موج جهش قیمتی نفت (1384 الی 1390 ) داشتیم، ملاحضه کردیم که بیش از 85 درصد خطاهای فاحش سیاستی که در اولین تجربه اتفاق افتاده دقیقا در آخرین تجربه هم اتفاق افتاده، در این فاصله ظرفیت کارشناسی ما در زمینه اقتصاد هم از نظر تعداد استادها و هم از نظر دانشجویان چند ده برابر شده و تعداد دانشکده اقتصاد ما از صد برابر هم بیشتر شده، چرا بود و نبود آنها عملا تفاوتی را به نمایش نمی گذارد.

وی با اشاره به اینکه ما به تدریج در آذر ماه وارد فصل بودجه می شویم، گفت: چرا با وجود 22 دستگاه نظارتی که بر عملکرد بودجه عمومی داریم باز هم این همه سوء کارکرد و فساد و ناکارآمدی در آن مشاهده می شود. چرا در حالی که 22 دستگاه بودجه عمومی را نظارت می کنند به بوجه شرکت ها که عملا از نظر اندازه بیش از دو برابر بوجه عمومی است حتی درصدی از ان اهتمام مشاهد نمی شود، چرا یک مقام مسئول به صراحت اعلام می کند که فقط در سیتم بانکی ایران 50 میلیون حساب مجهول وجود دارد، چرا با اینکه طی چند سال گذشته ایران با متر انشار مقاله جز کشور های برتر دنیا محسوب می شده در هر محاسبه ای که راجب کاربست علم در فرایند های تصمیم گیری، تخصیص منابع و خلق ارزش افزوده شده، ایران جز بدترین و کمترین میزان کاربست دانایی در این فرایند است، اینها نمونه های کوچک از بی شمار سئوالها و ابهام هایی است که وجود دارد.

وی افزود: هر چقدر ما سطح دانایی خودمان را در زمینه تاریخ و قطب های تاریخی بیشتر کنیم چشم اندازهای امیدوار کننده تری نسبت به آینده پیدا خواهد شد .

در ادامه دکتر مومنی به معرفی آقای علی رضاقلی پرداخت وگفت: ایشان در دو دهه گذشته جز برجسته ترین پژوهشگرانی هستند که به یک تمرکز ویژه ای روی صورت بندی نهادی مسئله توسعه و توسعه نیافتگی در ایران کار مستمر و منظم کردند.

در بخش دوم جلسه آقای علی رضاقلی پژوهشگر حوزه جامعه‌شناسی و علوم سیاسی‌ گفت: وقتی صحبت از توسعه و تحول می شود در یک جامعه خاص این بحث ها را می کنیم. این جامعه هر کجا تاریخی که باشد هویت تاریخی دارد یعنی یک هویت جاری و یک اهمیت تاریخی دارد که عامل تعیین کننده مسائل امروز هستند. کسانی که به دنبال راه حل هستند نمی تواند فارغ از گذشته ای که این امروز را ساخته، نکته جدیدی بگویند چون آن چیزی که هویت یک جامعه را تعیین می کند یک مجموع قواعدی است که به آن قواعد بازی می گوید و به بیان دیگر به نهاد گویند، یک مجموعه قواعدی که ما داخل آن قواعد را شکل می دهیم و متناسب با آن قواعد بازی می کنیم.

وی با اشاره به نهاد های رسمی و غیر رسمی گفت: بحث این است که این قواعدهای بازی به طریق مختلف، به اضافه ایدئولوژی ها و امکاناتی در اختیارات افراد است از مسیر این نهاد ها به عملکرد اقتصادی تسری پیدا می کند و  آنجا تعیین تکلیف می کنند، برای حقوق مالکیت و ساختار حقوق مالکیت و این دو روی انگیزش افراد تاثیر می گذارد، یعنی آن حقوق مالکیت است که به شما می گوید چه کاری انجام دهید.

وی اضافه کرد: پاسخ تمامی سئولات و مشکلاتی که ما با آن رو به رو هستیم بطور مثال در سیستم قضایی، سیاسی، حقوقی، اجرای قانون و سیستم های دیگر در سابقه تاریخی آنها است. چون ما در یک جامعه زندگی می کنیم که تمامی نهاد ها و تمامی ذهنیت ها و عملکرد ها سابقه تاریخی دارد ما مجبور می شویم برای شناخت بهتر به تاریخ مراجعه کنیم.

رضاقلی با اشاره به اینکه در طول سالیان گذشته افراد تاثیرگذار از تاریخ پند و عبرت نگرفته اند، گفت: امروز تاریخ این کاربرد را دارد که به صورت نهاد ها و سازمانها و تحول نهاد ها و سازمانها نگاه شان کنیم، البته پیش از این جامعه شناسان این کار را می کردند به طور مثال تقسیم کار اجتماعی دروکیم را بررسی می کنیم می توان دید که دورکیم قوانین و تحولات قوانین را بررسی کرده و بر اساس آن رد پای تحولات نهاد ها را در آن پیدا کرده که این جامعه چطور بوده از کجا آمده و  به کجا می رود.

وی ادامه داد: اقتصاد دانان بطور تئوریکال می دانستند که تاریخ تاثیر گذاراست چون تاریخ ایدئولوژی انسانهای گذشته، مجمومه و اجرای قوانین و حقوق را در بر می گیرد و همچنین کیفیت، کمیت و تحولات سازمانها را در بررسی می کند.

رضاقلی با اشاره به دو کتاب "فهم فرایند تحول اقتصادی" و "خشونت و نظم های اجتماعی" گفت: محور تئوریکال این دو کتاب روی خشونت است که می گویند زمانی که جامعه انسانی تشکیل می شود خشونت در آن بروز می کند و کنترل این خشونت چگونه است. و این افرادی برای توضیع منافع و رانت ها خشونت می ورزند. در نتیجه به شکل های کنترل خشونت و کنترل منابع اقتصادی اشاره می کند.

 وی در ادامه به نقطه ضعف های تمدن ایران در طی تاریخ اشاره کرد و گفت: یکی از این نقاط ضعف این است که حاکمین ایران سریع تغییر می کردند مثلا در دورران رومانوف ها در روسیه در ایران چند سلسه حکومت کردند. این تغییرات مشکلات زیادی به وجود می آورد، مورد دیگر دخالت نظامیان در اقتصاد کشور بود که این مورد ریشه در تاریخ خیلی دور ما دارد.

در ادامه نشست جعفر خیرخواهان استاد دانشگاه فردوسی مشهد با تاکید بر اینکه درک هرچه بشتر تاریخ می تواند دید واقع بینانه تری نسبت به مسائل به ما بدهد، ولی نباید این توجه به تاریخ جلوی پیشرفت ما را بگیرد گفت: ما می توانیم با استفاده از تجربیات گذشته و منابع ای که در اختیار داریم به سمت توسعه گام برداریم. کشور انگستان بیش از 500 سال را طی کرد تا بتواند به یک کشور پیشرفته تبدیل شود، به علت اینکه تجربه ای از قبل وجود نداشت تا مسیر درست را پیدا کنند. ولی امریکا برای تظیم قانون اساسی به بررسی تاریخ انگلستان پرداختند و نقاط ضعف خود را اصلاح کردند و  با استفاده از تجربیات تاریخی گذشته خود و کشورهای مانند انگلستان توانست به رشد و توسعه بالایی دست یابد.

وی در ادامه به بررسی کتاب "خشونت و نظم های اجتماعی"  پرداخت و گفت: این کتاب توانست درک فراگیر از اهمیت تاریخ و نهاد ها برای توسعه یافتگی ایجاد کند. این کتاب توسعه را بر محور امنیت گذاشته و می گوید اگر امنیت وجود نداشته باشد به توسعه نمی توان رسید،  پس خشونت، بی ثباتی سیاسی می تواند سم رشد و توسعه کشور باشد و در هر شرایط نباید گذاشت خشونت گسترش پیدا کند.

وی اضافه کرد: یکی از نکات مهم این کتاب در مورد بحث رانت خوب و بد است، رانت خوب رانتی است که در کشورهای در حال توسعه جلوی خشونت را بگیرد که ما را به مرحله هرج و مرج و بدترشدن نرساند.

وی ادامه داد: در 200 سال گذشته ما شاهد دنیای متفاوت هستیم، در این سالها  دو گروه کشور ایجاد شده که به کشورها دسترسی باز  و کشور های طبیعی تقسیم می شود. در حکومت های طبیعی هویت و شخصیت افراد مهم است ولی در دنیای دسترسی باز خود فرد تعیین کننده نیست و سازمانها و قرارداد های که بسته می شود مهم است و اعتبار دارد.

وی افزود: در اقتصاد نئو کلاسیک به قیمت ها و بازار تاکید می شد و معتقد بودند که اگر قیمت ها درست کنیم، همه مسائل حل می شود و بانک جهانی آنها را تبلیغ می کرد اما چون به جنبه سیاسی اصلاحات توجه نداشت و به اقتصاد سیاسی وارد نمی شد، نتیجه نگرفت و شکست خورد که نمونه بارز آن کشور شوروی سابق است که دچار دوران غارتگری بعد از اصلاحات شدند.

وی افزود: در حال حاضر حوزه جدید معتقد است باید وارد عرصه سیاسی شد و با سیاستمداران و صاحبان قدرت چانه زنی کنیم.

خیرخواهان با بیان اینکه تاریخ مسئله مهمی است، افزود: هرچه تاریخ را بیشتر بدانیم دید واقع بینانه تری پیدا می کنیم؛ کسانی که تاریخ را فراموش کنند محکوم به تکرار هستند و بسیاری از کشور ها از تاریخ درس گرفته اند به طور مثال کشور نروژ، نفت را چند دهه بعد از اوپک کشف کرد.

وی ادامه داد: در مقطع فعلی که دولتی منطقی و اقتصاد بسیار فاجعه باری داریم باید به جامعه امید دهیم و باید با قدرتمندان که مسیر حرکت دست آنهاست باید چانه زنی کنیم که اقتصاد بتواند حرکت مثبت کند.

وی ضمن پیشنهاد کتاب چرا ملت ها شکست می خورند، افزود: خشونت و بی ثباتی سیاسی موجب سم رشد و توسعه کشور است و در هر شرایطی ما نباید باعث رشد خشونت شویم.

خیرخواهان عرصه سیاسی بسیار مهم دانست و بیان کرد: مشکل جهان سوم و کشورهای در حال توسعه این است که هیچ قانونی وجود ندارند و قانون بستگی به شرایط دارد.

وی با بیان این جمله از افلاطون که «آنهایی که قصه می گویند بر جامعه حکومت می کنند»، اظهار کرد: به نظر من در ایران انقلاب با قصه ساختن پیروز شد و در جنگ با قصه و تمثیل توانستیم پیروز شویم. خوشبختانه در حال حاضر تقریباً مشخص است که برای توسعه یافتگی، فضای امن، قوانین، سرمایه گذاری خارجی و ارتباط با دنیا باید باشد و باید بتوانیم این ها را ترکیب کنیم.

 

 

 

 

 

خواندن 108 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395