دوشنبه, 30 بهمن 1396 ساعت 09:38

جعل و مشابه سازی آثار تاریخی تقویت شده است

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

عصراقتصاد: پرداختن به بحران جعل، تقلب و مضرات آن‌ها جهت درک صحیح از واقعیات گذشته بر مبنای آثار اصیل، برای تاریخ هر کشور بسیار حائز اهمیت است. پدیده جعل در اکثر مناطق و کشورهای باستانی جهان از قبیل مصر، هند، چین و آمریکای جنوبی رخ می‌دهد، ایران نیز همانند دیگر تمدن‌های باستانی از این بحران فرهنگی در امان نبوده است.

به گزارش عصراقتصاد، سابقه تاریخی جعل و تقلب در آثار باستانی و هنرهای تجسمی ایران مانند سایر نقاط دنیا نانوشته است و تنها برخی گزارشات و نوشته‌های توصیفی و روایت وقایع آن قابل نقل است اما در کل می‌توان گفت آثار جعلی و تقلبی گذشتگان آنچنان گسترده و متنوع نبودند که آسیبی جدی تلقی شوند به علاوه اینکه امروز خود ارزشی در حدود نسخه های اصیل یافته اند.

اما آنچه امروز به عنوان یک وجه مخرب در تاریخ فرهنگ کشور محسوب می شود، جعل آثار باستانی به معنای معاصر آن است که سابقه ای در حدود 100-150 سال دارد و با شروع کاوش های باستان شناسی و پی بردن به ارزش تاریخی و هنری آن‌ها آغاز شده است.

موزه ها، مجموعه ها و مراکز نگهداری آثار در ایران، از آن جهت که اکثر آثار خود را در گذشته و حال از طریق کاوش‌های باستان شناسی، آثار وقفی و امانی به دست می آورده اند دچار آسیب چندانی تا پیش از چند دهه اخیر از آثار جعلی نشده بودند، اما در طی نیم قرن اخیر آثار جعلی بسیاری از راه هایی غیر از کاوش‌های باستان شناسی همانند توقیف از قاچاقچیان و جاعلین وارد موزه ها شده که ادامه این روند نگرانی‌هایی را در رابطه با اصالت آثار ایرانی موجود در موزه ها در پی خواهد داشت.

در همین خصوص پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، همایش و کارگاهی تخصصی با موضوع تعیین اصالت اشیا تاریخی، فرهنگی و هنری برگزار کرد.

در این همایش مقالاتی با عنوان های "تعیین هویت و اصالت سکه های اسپهبدان دابوئی تبرستان با تکیه بر نتایج آزمایشگاهی پیکسی" ،"ارزیابی اصالت دو بشقاب نقره ای"،" تعیین اصالت آثار هنری" ،"تعیین اصالت عکس های تاریخی"،" شناخت ویژگی‌های پاتین در تعیین اصالت آلیاژهای مس باستانی" در آخرین نشست تخصصی "نخستین همایش و کارگاه تخصصی تعیین اصالت اشیای تاریخی، فرهنگی و هنری "ارایه شد.

مجید حاجی تبار دکترای باستان شناسی از دانشگاه علوم و تحقیقات تهران در آخرین نشست تخصصی نخستین همایش تعیین اصالت اشیا تاریخی، فرهنگی و هنری به بیان گوشه ای از مقاله‌اش با عنوان " تعیین هویت و اصالت سکه های اسپهبدان دابوئی تبرستان با تکیه بر نتایج آزمایشگاهی پیکسی" پرداخت.

وی با اشاره به اینکه  با مرگ یزدگرد سوم (632-652 م) سرزمین تبرستان در پس کوه های صعب و جنگل های انبوه از هجوم گسترده عرب ها دور ماند و سلسله ای مستقل به نام بنیانگذار آن گاوباره گان دابویی شکل گرفت گفت: با تثبیت حکومت در زمان فرخان(712-731 م) پسر دابویه، سکه هائی به تراز ساسانی ضرب شد که بازتابی از شرایط اقتصادی و سیاسی حاکم بر جامعه است.

او افزود: شناخت بخشی از ویژگی‌ها از جمله منشاء معدن، استحصال سنگ معدن، ذوب مجدد و اصالت سکه تنها با کمک علوم میان رشته ای از جمله آزمایش پیکسی میسر است.

 به گفته این محقق، این تحقیق با مطالعه کتب، بررسی متون تاریخی و سکه شناسی و آنالیز عنصری مسکوکات انجام شده و تلاش دارد با رویکرد نتایج آزمایشگاهی به روش پیکسی، علاوه بر شناخت اوضاع اقتصادی و سیاسی هویت و اصالت سکه ها مطالعه و بررسی شود.

او اظهار داشت: به همین منظور 12 سکه اسپهبدان دابویی از دو مجموعه موسسه فرهنگی موزه های بنیاد مستضعفان و آقای خراسانی در بخش واندوگراف سازمان انرژی اتمی مورد آزمایش قرار گرفتند.

حاجی تبار افزود: برآیند آنالیز نشان می دهد عیار سکه‌ها متاثر و تابع شرایط سیاسی و اقتصادی حاکم بر جامعه و تناسبی جدا نشدنی با آن دارد و مقدار بالای نقره و درصد ناچیز طلا و بیسموت و حجم کم مس همگی نشان از اصالت و قدمت سکه دارد و از 12 سکه مورد مطالعه تنها یک سکه فاقد این ویژگی ها بوده وجعلی و جدیدساز است.

ارزیابی اصالت دو بشقاب نقره ای

حمید فدایی عضو هیأت علمی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار فرهنگی –تاریخی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، دیگر سخنران این نشست با بیان گوشه ای از مقاله" ارزیابی اصالت دو بشقاب نقره ای منسوب به دوره ساسانی متعلق به موزه ملی ایران بر اساس مطالعات تاریخی و آزمایشگاهی" گفت: بشقاب‌های نقره ای و گاه با روکش طلایی مربوط به دوره ساسانی از آثار شاخص هنر ایرانی هستند که امروزه زینت بخش بسیاری از موزه های شاخص ایران و جهان هستند.

او با بیان اینکه  بسیاری از این آثار نقره ای به بهترین شکل ممکن حفظ شده اند و از ارزش‌های منحصربه فردی برخوردار هستند تصریح کرد: گفته می‌شود این آثار در ایران کشف شده اما هیچگونه اطلاعات مشخصی در خصوص اصالت آنها در دسترس نمی باشد.

فدایی اظهار داشت: در فاصله قرون نوزده و بیست میلادی تعداد زیادی از این نمونه ها وارد موزه ها و مجموعه‌های خصوصی شدند، امروزه نیز بخش عمده ای از این آثار بطور روز افزون در بازارهای عتیقه داد و ستد می‌شوند که توسط شماری از موزه های اروپایی و آمریکایی و مجموعه داران خصوصی جمع آوری شده اند.

به گفته وی، معمولاً در مورد آن دسته از آثار فلزی که از کاوش های باستان شناسی به دست آمده اند، بررسی قراین باستان شناسی اجازه داده که سبک‌های محلی فلزگری از نظر شکل، تزیین و فن ساخت دسته بندی و ارایه شوند اما از حدود 550 پیش از میلاد تا 650 میلادی، نمونه کارهای فلزی بسیار اندکی از کاوش های علمی برای مطالعه یا مقایسه در دسترس است.

عضو هیأت علمی پژوهشکده حفاظت و مرمت آٍثار فرهنگی - تاریخی گفت: انجام حفاری های غیر مجاز از یکسو و وجود ظروف منسوب به دوره ساسانی در بازار عتیقه از دیگر سو مشکلاتی را در زمینه صحت و اصالت و یا جعلی بودن این آثار ایجاد کرده است.

او افزود: مجموعه های متعددی از آثار فلزکاری کهن ایران وجود دارد که به دلیل نامشخص بودن منشاء نیازمند مطالعات تعیین اصالت هستند تا به عنوان بخشی از تاریخ هنر ایران قابلیت رجوع یابد.

به گفته فدایی، مجموعۀ توکلی از جمله چنین مجموعه هایی است که امروزه بخشی از بشقاب‌های این مجموعه در موزه ملی و تعدادی دیگر در موزه تبریز نگهداری می شوند.

او افزود: به منظور بررسی اصالت این دسته از آثار مطالعات تاریخی بر روی فرم و نقوش این آثار و مقایسه با نمونه‌های اصیل و به ویژه بررسی‌های ساختاری و بررسی تکنیک‌های ساخت و تزیین آثار می تواند بسیار راهگشا باشد.

اگر چه تا کنون نقوش و موضوعات تزیینی بسیاری از این آثار به همراه ویژگی‌های ظاهری وکاربردی آنها مورد ارزیابی قرار گرفته است، اما متاسفانه نمونه‌های معدودی از اشیاء کشف شده از نقطه نظر ساختاری و تکنیکی مورد بررسی فنی قرار گرفته اند.

فدایی خاطر نشان ساخت که در مقاله حاضر به موازات انجام مطالعات تاریخی تطبیقی بر روی نقوش دو ظرف منسوب به دوره ساسانی و تکنیک تزیین آن، پاره ای از مطالعات آزمایشگاهی با رویکرد ساختار شناسی ظروف و روش و یا روش های ساخت آن نیز به عمل آمده است.

او افزود: به منظور ساختارشناسی ظروف از دستگاه پرتابل طیف سنجی فلورانس اشعه ایکس استفاده شده و همچنین ظروف با استفاده از رادیوگرافی اشعه ایکس مورد تصویربرداری و بررسی قرار گرفته اند.

فدایی تصریح کرد: این مطالعات در کنار بررسی‌های تاریخی برخی از ویژگی‌های ساختاری و فنی ظروف را ارایه داده اند که می توان از آن در ارزیابی و تحلیل اصیل بودن ظروف استفاده کرد.

تعیین اصالت آثار هنری

گیلدا بریمانی کارشناس و مرمتگر آثار نقاشی دیگر سخنران این نشست بود که به بیان گوشه ای از مقاله " تعیین اصالت آثار هنری"پرداخت و گفت :کارشناسی و تعیین اصالت یک اثر هنری یعنی بررسی و تشخیص هویت آن به طرق مختلف، از قبیل: شناسایی سبک اثر، قدمت گذاری، تشخیص هویت هنرمند (نوع امضاء) و از همه مهم تر آنالیز مواد تشکیل دهنده و تکنیک های اجرایی آن توسط آزمایشات علمی است.

او افزود: کارشناسی اصالت اثر هنری سندی است که بصورت گواهی نامه و توسط  فرد متخصص کارشناس هنری ارائه می شود و شرح حالی از تکنیک اثر، موقعیت حفاظتی آن، اصل یا جعل بودن آن، قدمت و تاریخ اثر و توصیف کامل منشأ و مبدأ و در صورت نیاز استفاده از روش های آزمایشگاهی می باشد که مهمترین عامل برای شناسایی و کارشناسی آثار هنری به حساب می-آیند.

وی خاطر نشان کرد که از طریق بررسی های علمی نیز می‌توان اطلاعاتی در مورد روش‌های صحیح طولانی تر کردن عمر اثر هنری بدست آورد.

به گفته این کارشناس، یک اثر هنری تنها زمانی قادر به بیان پیام هنری خودش است که هستی مادی اش تضمین شده باشد و این مرتبط به ساختار فیزیکی و شیمیایی آن اثر است.

او گفت: در این راستا علومی مانند شیمی که در مورد مواد تحقیق می کنند و علوم وابسته و مشابه آن می‌توانند کمک قابل توجهی برای شناخت عمیق آثار هنری یعنی شناخت طبیعت مواد آن بکنند.

  • تعیین اصالت عکس های تاریخی

دیگر سخنران این نشست کامران نجف زاده دانشجوی کارشناسی ارشد مرمت و حفاظت اشیاء فرهنگی تاریخی، دانشگاه هنر تهران بود که در سخنانی با اشاره به تعیین اصالت عکس های تاریخی گفت: ایران به عنوان محدود کشورهایی است که هنر عکاسی در قرن نوزدهم و سه سال پس از اختراع علم عکاسی در آکادمی علوم فرانسه، در آن عکاسی شده است. 

وی با بیان اینکه عکاسی با تکنیک های مختلف توسط عکاسان ایرانی ثبت شده و منابع مطالعاتی بسیاری پدید آورده اند تصریح کرد: عکس به عنوان یک سند تاریخی با ارزش و موثر پذیرفته شده است.

او افزود: بنابراین با توجه به اهمیت آن اگر تصویری به اشتباه شناسایی و یا معرفی گردد در روند مطالعه منابع باعث انحراف پژوهشگران و نتایج تاریخی می گردد. همچنین سودجویانی از قرن نوزدهم تا عصر حاضر و دنیای دیجیتال بوده اند که به دلایل مادی، سیاسی و مذهبی و ... عکس ها را جعل کرده اند.

نجف زاده اظهار داشت: هدف از این مقاله شناسایی روش های جعل عکس و تشخیص تعیین اصالت عکس‌ها با روش های علمی و استناد به آنها است، همچنین نمونه‌هایی را مورد تحلیل و بررسی قرار داده و راه کارهایی جهت تعیین اصالت عکس ارایه می کند.

  • شناخت ویژگی‌های پاتین در تعیین اصالت آلیاژهای مس باستانی

امید عودباشی استادیار و عضو هیئت علمی گروه مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان دیگر سخنران این نشست با بیان مطالبی از مقاله اش با عنوان "شناخت ویژگی‌های پاتین در تعیین اصالت آلیاژهای مس باستانی: کاربرد روش‌های آزمایشگاهی" گفت: مطالعه و شناخت آثار تاریخی و باستانی برای متخصصان تاریخ هنر، باستان‌شناسی و حفاظت و مرمت موضوعی دارای اهمیت است.

او افزود: این متخصصان با استفاده از مطالعه دقیق علمی آثار گذشته درک درستی از اصالت، فرهنگ و فناوری گذشته به دست می‌آورند و همچنین نتیجه این مطالعات می‌تواند به حفظ بهتر این آثار منجر شود.

وی با بیان اینکه اصالت و تعیین آن در معنای تخصصی در حوزه حفاظت و مرمت آثار، در حقیقت شناسایی جنبه‌های موجود در ماهیت مادی و ظاهری اثر به منظور تایید تاریخی بودن و اصل بودن اثر است تصریح کرد: یکی از جنبه‌های مهم در شناسایی اصالت آثار تاریخی و باستانی، پاتین و ماهیت مادی و مفهوم آن است.

او افزود: آثار ساخته شده از آلیاژهای مس باستانی، جنبه‌های جالب توجهی را از دیدگاه ساختاری و ترکیب شیمیایی به نمایش می‌گذارند و مطالعه لایه پاتین در آلیاژهای مس باستانی با استفاده از روش‌های میکروسکوپی و میکروآنالیز می‌تواند به شناسایی ماهیت ریزساختاری و شیمیایی لایه‌های خوردگی شکل گرفته در پاتین منجر شود.

وی تصریح کرد: در این مقاله، نتایج مطالعات انجام شده بر روی پاتین نمونه های مختلف اشیاء باستانی ساخته شده از آلیاژ مس با استفاده از روش‌های میکروسکوپی و میکروآنالیز و همچنین آنالیزهای دستگاهی پرداخته شده است.

او گفت : هدف از این مطالعات شناسایی ماهیت ریزساختاری و شیمیایی پاتین موجود در آلیاژهای مس باستانی به منظور مشاهده ویژگی‌های مرتبط با اصالت در پاتین این گروه از اشیاء است و  نتایج مطالعات نشان می‌دهد که پاتین‌ها و لایه‌های خوردگی دارای اصالت در آلیاژهای مس باستانی دارای ویژگی‌های متنوعی هستند که از جمله آنها می توان به وقوع پدیده‌های خوردگی خاص مانند انحلال انتخابی مس و اکسیداسیون داخلی قلع (در برنزهای باستانی)، حفظ سطح اصلی، وقوع خوردگی بین‌دانه‌ای و درون‌دانه‌ای در ساختار فلزی قرار گرفته در زیر لایه پاتین، تشکیل ترکیبات معدنی متنوع مس در ارتباط با محیط قرارگیری اثر (محیط دفن) بر روی سطح اصلی، شکل‌گیری ساختارهای لایه‌ای مرتبط با پدیده‌هایی مانند لیزگانگ و همچنین ویژگی‌های ظاهری پاتین و لایه‌های خوردگی اشاره  کرد.

این استاد دانشگاه تهران اظهار داشت: در نهایت می‌توان بیان نمود که شناخت ماهیت پاتین و لایه‌های خوردگی در آلیاژهای مس باستانی (به خصوص برنزهای باستانی) می‌تواند درک صحیحی از اصالت در این گروه از اشیاء را در اختیار مرمتگران و متخصصان قرار دهد و همچنین امکان مقایسه را برای اشیاء با منشا و اصالت نامشخص ایجاد کند.

  • مجازات ساخت و فروش اشیای تقلبی

درخصوص ساخت و فروش اشیای تقلبی مجازات‌هایی در نظر گرفته شده است. در سال 88، نمایندگان مجلس به بررسی و تصویب جزییات لایحه نظارت بر ساخت و فروش اشیای مشابه و بدل آثار فرهنگی - تاریخی پرداختند.

براساس این مصوبه هر کس نمونه تقلبی آثار فرهنگی - تاریخی اعم از ایرانی و خارجی را به جای اثر اصلی بسازد یا آن را به قصد عرضه، قاچاق یا فروش، معرفی، حمل و یا نگهداری کند یا با آگاهی از تقلبی بودن اثر خریداری کند به حبس از 91 روز تا 6 ماه و جزای نقدی معادل نصف ارزش اثر اصلی با اخذ نظر کارشناس از سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری محکوم می‌شود.

با تصویب نمایندگان نمونه تقلبی به اشیایی اطلاق می‌گردد که در دوره معاصر ساخته شده و از حیث نقوش، خطوط، شکل، جنس، اندازه، حجم و وزن شبیه آثار فرهنگی - تاریخی اصیل بوده یا بدون آنکه نمونه اصلی وجود داشته باشد به عنوان اثر فرهنگی - تاریخی اصیل معرفی شود و علامتی از سوی سازنده یا سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری برای تشخیص از اصل، بر روی آن حک نشده باشد.

براساس این مصوبه چنانچه شی تقلبی نمونه اصلی نداشته باشد، ارزش آن به فرض وجود توسط کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تعیین می‌شود.

خواندن 596 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395