چهارشنبه, 05 ارديبهشت 1397 ساعت 08:49

اطلاعات تکميلي

  • علی رغم تلاش برای اجرای طرح یکجانشینی؛

عشایر همچنان کوچ می‌کنند

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

اکرم رضائی نژاد

عصراقتصاد: عشایر نمونه‌های عینی کهن ترین شیوه زیست بشری بر کره خاکی هستند، یادگاران 12 هزار سال قبل، آنگاه که انسان‌ها برای نخستین بار رمه‌ها را رام کردند و برای یافتن مراتع و چراگاه‌های غنی از مکانی به مکان دیگر کوچ کردند.

ايران سرزمينی است كه در آن زندگي كوچ‌نشينی و دام‌داری سنتی قدمت ديرينه دارد. ایلات و عشایر ایران زمین، همان هایی هستند که رنج کوچ را در سخت ترین شرایط اقلیمی به جان خریده، تا چرخه اقتصادی ایل و تبارشان از حرکت باز نایستد.

اما تغییرات زندگی عشایر و پرداختن به دامپروری مدرن در دنیا، باعث از بین رفتن این گونه زیست مبتنی بر طبیعت، پایین آمدن کیفیت تولید گوشت و افزایش قیمت آن شده و این درحالی است که گونه بهره برداری عشایر از طبیعت مشروط بر برقراری موازنه تعداد دام و ذخایر مراتع، باعث حفظ کوهستان ها و مراتع خواهد شد که این امر دقیقا برخلاف چیزی است که برخی می گویند برای حفظ مراتع باید کوچ نشینان را یکجانشین کرد.

در برخی مناطق روستایی، روستاییان ممکن است مایحتاج خود مانند گندم را دیگر تولید نکنند، اما عشایر هنوز جامعه مولد به حساب می آیند که بخش عمده نیازهایشان را خود برآورده می کنند.

با این وجود چندی است که خبرها از طرحی حکایت دارد که به موجب آن کوچ نشینان یکجانشین خواهند شد. طرح اسکان عشایر یکی از پروژه ها و طرح‌های اصلی در بخش عشایری است که به نظر جامعه شناسان طرح موفقی نخواهد بود.

قرایی مقدم درخصوص یکجانشین کردن عشایر در گفتگو با عصراقتصاد، اظهار داشت: مساله ایلات و کوچ های فصلی یک اصل چندهزار ساله در ایران است. در کهکیلویه و بویراحمد و شمال خراسان و...

این جامعه شناس ادامه داد: البته اگر بتوانند با برنامه ریزی های درست و مناسب و با در نظر گرفتن تمامی شرایط و مهیا کردن امکانات برای عشایر آنها را به یکجانشینی ترقیب کنند، طرح خوبی است اما این افراد امکاناتی مانند تامین مسکن، خوراک دام و ... نیاز دارند و فراهم کردن این امکانات کار سختی است.

وی با اشاره به سابقه این طرح گفت: طرح یکجانشین کردن عشایر از قبل از انقلاب آغاز شده بود اما عشایر آنرا نپذیرفتند. زندگی و فرهنگ کوچ، ییلاق و قشلاق با زندگی عشایر آمیخته شده و اگر آنها را ساکن کنند مشکلات زیادی در بسیاری از استانها مانند کهکیلویه و بویراحمد، علیگودرز، کرمانشاه، خراسان شمالی و ... ایجاد خواهد شد و از لحاظ اقتصادی و فرهنگی آسیب های زیادی خواهند دید.

قرایی مقدم بیان کرد: به نظر من این طرح در اجرا خیلی موفق نخواهد بود.

وی درخصوص منطق اجرای این طرح گفت: عشایر زمانی برای چرای دامهایشان، به صاحب زمین حق علف چری و حق چرا می‌دادند و اگر زمین ملی و یا متعلق به دولت بود این حق را به دولت پرداخت می‌کردند ولی الان این حق را پرداخت نمی کنند بنابراین، این موضوع می تواند یکی از دلایل طرح یکجانشینی باشد.

این جامعه شناس به تغییر زندگی عشایر اشاره کرد و گفت: اصولا با یکجانشین شدن عشایر، این قشر از نظر بافت زندگی مانند خان، کدخدا و درآمد آنها نیز تغییر می کند و فرهنگ عشایر دگرگون خواهد شد.

قرایی مقدم ادامه داد: اینکه می‌گویند شاخص ها نشان می‌دهد که هنوز در زندگی عشایری مانده ایم و نتوانستیم پیشرفت کنیم فقط مربوط به ایران نیست در همه جای دنیا مثلا آفریقا، خاورمیانه، ترکمنستان، افغانستان و ازبکستان نیز عشایر زیاد هستند.

وی تاکید کرد: به نظر من اجرای این طرح با این ساز و کار و برنامه ریزی موفق نخواهد بود.

غلامرضا شریعتی استاندار خوزستان نیز معتقد است یکجانشین کردن عشایر با عدم توجه به مسائل فرهنگی و اجتماعی باعث دوچندان کردن مشکلات می‌شود.

وی در جلسه شورای عشایر خوزستان با اشاره به اسکان قانونی عشایر در دنیا، گفته بود، مسائل فرهنگی و اجتماعی جامعه‌ای مثل عشایر را نمی توان با دستور قانونی حل کرد چرا که باید با در نظر گرفتن تمام ملاحظات فرهنگی مشکلات عشایر را حل کرد.

به گفته استاندار خوزستان یکجانشین شدن عشایر باید به گونه‌ای انجام شود که جامعه عشایری را در آینده به یک جامعه مصرف کننده و حاشیه نشین تبدیل نکند، اگرچه جامعه عشایری به لحاظ مالی هزینه‌های زیادی را بر دوش جامعه گذاشته است اما آنچه مهم است اکنون عشایر مولد و یا به نوعی تولید کننده هستند.

پیش از این نیز کرمعلی قندالی رئیس سازمان امور عشایر ایران در نشست شورای هماهنگی امور عشایر استان تهران گفته بود: شرایط اقلیمی، جغرافیایی و طبیعی ایران ایجاب می کند که زندگی کوچ‌نشینی عشایر ادامه یابد. لذا کوچ‌نشینی عشایر قابل حذف نیست اما در عین حال این زندگی را باید با دانش و فناوری جدید تلفیق کرد.

عشایر فرهنگ ناب و غنی خود را در طول سال های مختلف حفظ کرده اند و به دلیل زندگی ایلی و عشایری، ساختار اجتماعی خود را به نسل های بعدی انتقال داده اند.

اگر اسکان عشایر هدفمند نباشد و شهرک های عشایرنشین به روستا تبدیل شوند، در گذر زمان ممکن است ،عشایر نیز به جای مولد بودن به جامعه مصرف گرا تبدیل شوند.

برای اسکان عشایر باید ابتدا برای شغل و تامین معشیت و رفاه آنان برنامه ریزی کرد و اولویت اول برای اسکان، توانمندسازی آنان است.

  • آغاز طرح یکجانشینی عشایر

در ابتدای دوران رضاشاه، ایلات و عشایر نیروهای قدرت‌مند و تمرکزگریزی بودند که به‌واسطه کوچ سالیانه و مداوم خود‌به‌خود کمتر تحت نظارت و سلطه مستقیم دولت‌های ایران تا قبل از پهلوی درآمده بودند. آن‌ها حتی خود حکومت‌ساز بودند؛ زیرا که اغلب حکومت‌های ایران از باستان تا پهلوی ریشه ایلی و عشایری داشتند. از همین‌رو، رضاشاه جهت حفظ کنترل بیش‌تر خود بر آن‌ها، دستور یک‌جانشینی آن‌ها را صادر کرد. پیش از آن‌که در مجلس شورای ملی، لایحه‌ای برای اسکان ایلات کوچ‌نشین فارس، بلوچستان، کردستان، خوزستان، لرستان، آذربایجان و دیگر بخش‌های ایران به‌تصویب برسد، اقداماتی برای به‌اصطلاح اسکان ایلات از سوی نظامیان تحقق یافت.

رضاشاه سعی داشت تا با طرح و اجرای این سیاست‌ها، جامعه عشایری را با جوامع شهری و روستایی در جهت مدرنیزه کردن و ساختن ایرانی نوین آن‌گونه که خود می‌اندیشید، هم‌گام و همراه کند و بیش‌تر دولت‌مردان که برای اجرای این سیاست به مناطق مختلف عشایر اعزام می‌شدند، هدف خود را متمدن ساختن جوامع عشایری می‌دانستند.

به این ترتیب به قول مأموران آن زمان «تخته‌قاپو»، از 1308 هجری شمسی آغاز گردید و به‌تدریج، تمام کوچ­نشینان به‌ زور سرنیزه یک‌جانشین شدند. بدیهی است که سیاست یک‌جانشینی باعث کاهش قدرت سیاسی آن‌ها شده و از این طریق، رضاشاه، قدرت کنترل کوچ‌نشینان را به‌دست آورد.

مردمان کوچرو، خودکفاترین قوم در ایران اند که نان از عمل خویش می خورند و با مشقت و سختی فراوان تولید کننده بخش عمده از غذای مردم سرزمین خویش اند.

اکنون نیز ، نهاد اجتماعی عشایر بنیان مستحکمی است، که سالیان بسیار این بنیان چونان دژی محکم و استوار هم چنان پا برجاست.

عشایر این سرزمین نشان داده اند که چگونه با کمترین امکانات بیشترین بهره وری را در امور اقتصادی دارند و نان سفره خود را تامین می کنند.

نزدیک به 60 درصد جمعیت ایران تا قبل از انقلاب عشایر و روستایی بود که اکنون سهم جمعیت عشایری بین دو تا سه درصد جمعیت کشور است.

خواندن 283 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395