سه شنبه, 26 تیر 1397 ساعت 10:08

اطلاعات تکميلي

  • رتبه نخست تهران در فقر منابع آب تجدیدپذیر؛

تحليل منابع آب ايران با استفاده از شاخص‌های تعيين بحران آب

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

مصطفی کمالو

عصراقتصاد: ﺑﺮاﺳﺎس ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ و ﻣﺆﺳﺴﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ آب، اﯾﺮان در آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ در ﺑﺤﺮان ﺷﺪﯾﺪ آﺑﯽ اﺳﺖ. در دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺣﺪود 69درﺻﺪ از ﮐﻞ آب ﺗﺠﺪﯾﺪﭘﺬﯾﺮ ﺳﺎﻟﯿﺎﻧﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. اﯾﺮان ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﺗﺎ ﺳﺎل 2025 ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮاﻧد 112 درﺻﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﺤﺼﺎل ﺧﻮد ﺑﯿﻔﺰاﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻣﮑﺎﻧﺎت و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد ﻏﯿﺮﻣﻤﮑﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ‌رﺳﺪ. اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺑﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ راﻧﺪﻣﺎن و ﺑﻬﺮه‌وری ﻣﻤﮑﻦ در ﻣﺼﺮف آب، ﮔﺮوﻫﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑﺮاي ﺗأﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎزﻫﺎﯾﺸﺎن آب ﮐﺎﻓﯽ در اﺧﺘﯿﺎر ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ. ﺣﺪود 25 درﺻﺪ ﻣﺮدم ﺟﻬﺎن از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﺮان ﻣﺸﻤﻮل اﯾﻦ ﮔﺮوه ﻫﺴﺘﻨﺪ.

70 درصد آب مصرفي جهان به آبياری اختصاص می‌يابد بسياری از كشورها بخصوص كشورهايی كه در مناطق خشك و نيمه‌خشك قرار دارند برای توليد محصولات كشاورزی به آب نياز دارند و بيش از 92 درصد توليدات زراعی و باغي كشور ما نيز حاصل كشت آبی است. 

در واقع آب محور توسعه كشاورزي است، کل منابع آب تجدیدپذیر داخلی سالانه برابر 128.5 میلیارد متر مکعب است و با احتساب 9 ميليارد مترمكعب منابع آب تجديد پذير خارجي، حجم سالانه منابع آب تجديدپذير واقعي برابر 137.5ميليارد مترمكعب برآورد مي شود و از 89.5 ميليارد مترمكعب آب استحصال شده در كشور 82 ميليارد آن در بخش كشاورزي مصرف مي گردد.

شاخص های اصلی منابع آب در ایران

شاخص

مقدار

متوسط بلند مدت بارندگی سالانه (ارتفاع در واحد سطح)

228 میلی متر

متوسط بلند مدت حجم بارندگی سالانه

397.9 میلیارد متر مکعب

متوسط بلند مدت حجم منابع آب تجدیدپذیر داخلی

128.5 میلیارد متر مکعب

متوسط بلند مدت حجم منابع آب تجدیدپذیر خارجی

9.0 میلیارد متر مکعب

متوسط بلند مدت حجم منابع آب تجدیدپذیر واقعی

137.5 میلیارد متر مکعب

ضریب وابستگی به منابع آب خارج از کشور

6.6 درصد

منبع: FAO


در اﯾﺮان ﻣﻘﺪار ﺑﻬﺮه وري آب ﮐﺸﺎورزي ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ 35 درﺻﺪ ﺑﻮده وﻟﯽ در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار65 درﺻﺪ و ﺑﺮاي ﮐﺸﻮرﻫﺎی در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ45 درﺻﺪ اﺳﺖ. ﺑﻬﺮه وري آب در ﺗﻮﻟﯿﺪات آﺑﯽ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋﯽ ﮐﺸﻮر در دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﯿﻦ 0.7 ﺗﺎ 1.2 ﮐﯿﻠﻮﮔﺮم ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ آب ﺑﻮده اﺳﺖ و در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ 3 ﮐﯿﻠﻮﮔﺮم ﺑﻪ ازاي ﻫﺮ ﻣﺘﺮﻣﮑﻌﺐ آب.

اﯾﺮان در ﺑﻬﺮه وري آب در ﺑﯿﻦ 123 ﮐﺸﻮر در رﺗﺒﻪ 102 ﻗﺮار دارد و ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺣﺪود 54 ﻣﯿﻠﯿﺎرد ﻣﺘﺮﻣﮑﻌﺐ از آب اﺧﺘﺼﺎص ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزی ﻫﺪر ﻣﯽ‌رود. علي رغم محدوديت شديد منابع آب بهره وري و كارآيي استفاده ازاين منابع بسيار پايين است بخش كشاورزي درآينده بايد ضمن مصرف آب كمتر توليد بيشتري را عرضه نمايد.

جمعيت ايران در سال 1300 كمتر از 10 ميليون نفر بوده كه امروز به بيش از 81 ميليون نفر افزايش يافته و هجدهمین كشور پرجمعيت دنياست. بر طبق گزارش سازمان ملل  پیش بینی شده است جمعیت ایران تا سال ۲۰۳۰ به بیش از 88 میلیون نفر برسد.

ميزان متوسط سرانه آب تجديدپذير در سال 1340  حدود 5500 مترمكعب بوده این درحالی است که در سال آبی ۹۶-۹۵ این عدد به ۱۴۰۰ مترمکعب کاهش یافته است و درآينده به مراتب وضع بدتر خواهد شد.

براساس شاخص‌هاي موجود بين‌المللي براي سنجش ميزان بحران آب در كشورهاي مختلف (شاخص فالكن مارك، شاخص سازمان ملل و شاخص مؤسسه بين‌المللي مديريت آب) معتبرترين شاخص ها مي باشند.

1- براساس شاخص فالكن مارك: كه بحران آب را براساس مقدار سرانه منابع آب تجديذپذير در كشور تعريف كرده است و ميزان سرانه آب 1700 مترمكعب در سال را به عنوان شاخص كمبود معرفي كرده است.باتوجه كه درحال حاضرسرانه آب تجديدپذير ايران حدود 1400 مترمكعب مي باشد ایران وارد دوره تنش آبی شده است.

2- شاخص سازمان ملل: بنياد كميسيون توسعه پايدار سازمان ملل ميزان درصد برداشت از منابع آب تجديدپذير در هركشور را به عنوان شاخص اندازه گيري بحران آب معرفي كرده است براساس شاخص مذكور هرگاه ميزان برداشت آب يك كشور بيشتر از 40 درصد كل منابع آب تجديدپذير آن باشد اين كشور با بحران شديد آب مواجه مي باشد و اگر اين مقدار درحد فاصل 20-40 درصد باشد بحران در وضعيت متوسط و چنانچه اين شاخص بين 10-20 درصد باشد بحران درحد متعادل و كمتر از 10 درصد بدون بحران تلقي ميگردد. باتوجه به اينكه در ايران هم اكنون بیش از80 درصد كل آب تجديدپذير كشور مورد استفاده قرار مي گيرد ايران در وضعيت بحران شديد آبي قراردارد.

3- شاخص موسسه بين‌المللي مديريت آب: مؤسسه مذكور دو عامل درصد برداشت كنوني نسبت به كل منابع آب سالانه  و درصد ميزان برداشت آب در آينده نسبت به برداشت آب درحال حاضر را همزمان مورد استفاده قرارمي دهد كه براساس اين شاخص ايران در وضعيت بحران شديد آبي قرار دارد ايران تا سال 2025 بايد بتواند 112 درصد به منابع آب قابل استحصال خود بيفزايد كه اين مقدار باتوجه به منابع و امكانات موجود غيرممكن به نظر مي رسد.

سرانه منابع آب تجدیدپذیر در تهران برای هر فرد به ۲۱۵ مترمکعب در سال رسیده که با توجه به وسعت کم تهران و تمرکز جمعیت زیاد آن، این منطقه رتبه‌های نخست فقر منابع آب تجدیدپذیر را در کشور به خود اختصاص داده است.

تحلیل منابع آب ایران با استفاده از شاخص های تعیین بحران آب

جمعیت

منابع آب تجدیدپذیر

سرانه آب تجدیدپذیر

میزان آب مورد استفاده

نتایج ارزیابی شاخص های بین الملی

(میلیون نفر)

(میلیارد متر مکعب)

(متر مکعب)

(میلیارد متر مکعب)

فالکن مارک

سازمان ملل

موسسه بین المللی مدیریت آب

81

137.5

1400

89.5

با تنش آبی

بحران شدید

بحران شدید


راهکارهای کاهش اثرات کم‌آبی در بخش کشاورزی

توجه به تاثیر رژیم غذایی در مصرف آب از دیدگاه آب مجازی، افزایش بهره‌وری آب، کاهش تلفات آب از طریق کاهش ضایعات کشاورزی، افزایش بهره‌وری آب، افزایش راندمان آبیاری، انتخاب و توسعه سیستم‌های نوین آبیاری متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه، آبیاری در ساعات کمترین تبخیر، انتخاب گونه‌های گیاهی مقاوم به خشکی و شوری، توجه به اصول بهینه‌سازی مصرف آب در فضای سبز شهرها (منظر‌سازی خشک)، محافظت از منابع آب در مقابل آلاینده‌ها، استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده و...

راهکارهای کاهش اثرات کم‌آبی در بخش صنعت

استفاده بهینه از آب مصرفی در صنایع از طریق تصفیه و گردش مجدد آب، کاربرد پساب تصفیه‌شده شهری برای برج‌های خنک‌کننده و...

راهکارهای کاهش اثرات کم‌آبی در بخش شهری

پایش و نظارت مستمر بر مصرف آب شرب و به حداقل رساندن تلفات آب در تاسیسات آبرسانی و ارتقای سطح مدیریت تقاضا، جداسازی آب شرب و بهداشت در شهرهای جدید و پرداختن به مسائلی از قبیل بهینه‌سازی مصارف خانگی توسط اصلاحات ابزاری، رفتاری و کنترلی.

*قابل ذکر است، مشروح این گزارش در ماهنامه ثروت ملل اردیبهشت ماه 97 قابل دسترسی است.

خواندن 95 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395