یکشنبه, 01 مهر 1397 ساعت 11:03

روس ها، برگ غیر مطمئن ایران در بازار نفت

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

هاتف فرج اللهی

عصراقتصاد: سال ها است که روابط تجاری و سیاسی ایران و روسیه با فراز و نشیب های زیادی همراه بوده است. اما اکنون گفته می شود که روسیه نقش شریک تجاری ایران را بازی می کند و می تواند دروازه ای باشد برای دستیابی ایران به بازار اروپا. این در حالی است که ایران روز های تحریم را پیش رو دارد و به باور بسیاری از کارشناسان، تهران باید مسکو را به عنوان یک راهبرد کلیدی برای گذر از تحریم در نظر بگیرد. از این رو بسیاری از سیاست مداران کشور، به خصوص نفتی ها در حالی که گفته می شود روسیه با آمریکا و عربستان برای افزایش تولید همدست شده است، از اقدامات این کشور حمایت می کنند.

نگاه به سابقه روس ها در ایران نشان می دهد که این کشور از نظر اقتصادی هیچ وقت شریک صد در صد قابل اتکایی نبوده است. از همکاری های ناتمام در پروژه های نیروگاهی مانند سیریک و خروج شرکت های نفتی روس از ایران به واسطه تحریم ها می توان دریافت که همکاری با روسیه چنان آش دهان سوزی هم برای ایران نبوده است.

این در حالی است که شرکت‌های نفتی روسیه مذاکرات و تفاهم های گسترده ای را با ایران انجام داده اند. شرکت‌های لوک اویل، روس‌نفت، زاروبژنفت، تات‌نفت، گازپروم و گازپروم نفت با شرکت ملی نفت ایران تفاهم‌نامه امضا کردند. همچنین میدان‌های منصوری، آب تیمور، کیش، یاران، مارون، لایه نفتی پارس جنوبی، کوپال، آبان، اسفندیار، پایدار غربی، دهلران، پارس شمالی، آذر، چنگوله و چشمه خوش، از جمله میدان‌هایی هستند که درباره آنها با شرکت های روس مذاکره شده است.

البته این مذاکرات بی نتیجه نبود و در روزهای پایانی سال ۱۳۹۶ شاهد امضای قرارداد بهبود بازیافت، افزایش تولید و بهره‌برداری میادین نفتی آبان و پایدار غرب بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌های زاروبژنفت روسیه و دانا انرژی ایران بودیم.

علاوه بر این روسیه به عنوان یکی از خریداران نفت ایران نیز با تهران همکاری می کند. به نوشته ایسنا در دیداری که بین بیژن زنگنه، وزیر نفت کشورمان و الکساندر نواک، وزیر انرژی روسیه در اواخر سال ۱۳۹۵ صورت گرفت قرار شد نفت ایران به یک شرکت روسی و برای مقاصد خارج از روسیه فروخته ‌شود و ۵۰ درصد پول فروش نفت به روسیه به صورت نقدی تحویل ایران داده و ۵۰ درصد دیگر صرف خرید کالا و خدمات از روسیه شود که این موضوع نیز در مرحله اجرا قرار گرفت.

ایران و روسیه تفاهم‌نامه‌ای را برای فروش ۵۰۰ هزار بشکه از نفت ایران به روسیه امضا کرده‌اند که بر اساس گفته مسئولان وزارت نفت فروش ۱۰۰ هزار بشکه از نفت ایران به روسیه تبدیل به قرارداد شد و در حال اجرا است.

برخی منابع خبری پس از سفر علی‌اکبر ولایتی به روسیه اعلام کرده‌اند روسیه حاضر است سقف تفاهمنامه قبلی را تا ۱ میلیون بشکه افزایش دهد. به عبارت دقیق‌تر روسیه با گسترش بازار خود به نوعی در حال بازاریابی برای نفت ایران است.

خود روس ها هم برای کار در ایران بسیار مشتاق نشان می دهند به طوری که یوری اوشاکوف، دستیار رئیس جمهوری روسیه اعلام کرد شرکت‌های نفت و گاز این کشور می‌توانند بیش از ۵۰ میلیارد دلار در توسعه میدان‌های نفت و گاز ایران سرمایه‌گذاری داشته باشند.

از این رو گفته می شود که روابط نفتی ایران و روسیه در وضعیتی قرار دارد که از بین رفتن آن غیر ممکن است. اما تنها با گذشته یک ماه از خروج آمریکا از برجام شرکت لوک اویل روسیه که دومین تولیدکننده بزرگ نفت در روسیه است اعلام کرد به دلیل تهدید تحریم‌های آمریکا علیه کمپانی‌ها تصمیم ندارد بر اساس طرح‌های توسعه پروژه‌ها در ایران عمل کند و همه مذاکرات را متوقف کرد. همچنین گفته می شود سایر شرکت های روس نیز تمایل چندانی به ادامه کار در ایران ندارند.

البته برخی شرکت‌های روسی فعلا در ایران مانده اند و تقریبا تنها مذاکره جدی نفتی ایران بعد از خروج ترامپ از برجام با روسیه بود. در این راستا علی‌اکبر ولایتی، مشاور مقام معظم رهبری در امور بین‌الملل چندی پیش به روسیه سفر کرد. سفری که گفته شد مهم‌ترین دستاورد آن ملاقات دوساعته‌ ولایتی با پوتین و سرمایه گذاری ۵۰ میلیارد دلاری روسیه در ایران بعد از تحریم‌های اقتصادی ایالات متحده آمریکا ایران  است.

طولی نکشید که این خبر با واکنش سخنگوی ریاست جمهوری و وزیر انرژی روسیه رو به رو شد. زیرا ساعتی بعد دیمیتری پسکوف، سخنگوی ریاست‌جمهوری روسیه در پاسخ به سوالات خبرنگاران در این باره گفت این خبر را تایید نمی کند.  

با این وجود همچنان در ایران به روسیه به عنوان یک راه گذر از تحریم نگاه می شود و مسئولین بر این باورند که باید روابط تهران را با مسکو به خصوص در حوزه نفت و گاز توسعه دهند.

این در حالی است که روسیه که بازار گاز اروپا را تقریبا در انحصار خود دارد، اجازه ورود کشور های جدید به این حوزه را نمی دهد و همین مساله یکی از مهم ترین موانع صادرات گاز ایران به اروپا است. علاوه بر این در بازار نفت نیز روسیه همیشه رغیب ایران و عربستان بوده است.

اما در این میان باید به این نکته نیز توجه کرد که تجارت نفتی با روسیه می تواند برای ایران ایجاد فرصت کند. فرصت هایی که علاوه بر سود آوری، دسترسی به بازار های بین المللی را در زمان تحریم تسهیل خواهد کرد.

مسئولان وزارت نفت در دولت یازدهم بعد از روی کار آمدن رسما اعلام کردند چین و روسیه در دوران تحریم های قبلی با ایران همکاری خوبی داشتند و ما دوستان خود را در دوران پساتحریم فراموش نخواهیم کرد.

موضع‌گیری روس‌ها هم مبین همین نظر است. چنانکه «میخاییل اولیانوف» اخیرا در گفت وگو با اینترفاکس خاطرنشان کرده است: حفظ صادرات نفت ایران در شرایط تحریم های آمریکا، بر بازار جهانی نفت تاثیر ثبات بخش خواهد داشت و هیچ کشوری نمی تواند نفتش را جایگزین نفت ایران کند.

در همین راستا گفته می شود در دوران تحریم قبلی یکی از راه هایی که برای فروش نفت ایران در بازار مورد توجه قرار گرفت فروش نفت از طریق روسیه بود.

بر اساس نوشته فارس در سال‌های اخیر نیز روسیه اقدام به خرید سهام برخی از پالایشگاهای مشتری نفت ایران کرده است و این می تواند فرصت مناسبی برای ایران باشد تا روسها نفت ایران را تحویل بگیرند و در این پالایشگاه ها مصرف کنند. اگرچه شاید این راهکار بهترین راهکار ممکن نباشد اما بر خلاف راهکارهای متعارف و غیر متعارف وزارت نفت برای حفظ بازار نفت ایران، این کار نیاز به ارائه تخفیف هم ندارد.

اما این ماجرا بعد دیگری هم دارد. اروپایی ها هم پیشنهاد کرده اند ایران نفت خود را به روس ها بفروشند و آن ها این نفت را از روس ها خریداری کنند و این دقیقا به این مفهوم است که  اروپایی ها نیز به این راه دور زدن تحریم ها که در گذشته توسط ایران اجرا می شد پی برده اند و آن را عملی فرض می‌کنند.

محمدعلی خطیبی، مدیر اسبق امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران درباره راهکارهای فروش نفت ایران با شروع تحریم نفتی گفته است: یکی از راهکارها، فروش نفت به روسیه است، در گذشته روش صادرات نفت از طریق روسیه مورد بررسی قرار گرفت اما از آن استفاده نکردیم.

وی توضیح داد: در صورتی که مقرر شود نفت کشوری توسط کشور ثانویه ای به فروش برسد، کشور ثانویه از نفت کشور مبدا به عنوان مصرف پالایشگاهی خود استفاده کرده و ما به ازای آن، میزان صادرات نفت خود را افزایش می دهد. البته استفاده از این روش مشروط به هماهنگی ساختار پالایشگاهی کشور ثانویه با نوع نفت کشور مبدا است.

خطیبی درباره استفاده نفت ایران در کشورهای ثالث توضیح داد: در قراردادهای فروش نفت ذکر می شود که کشور خریدار اجازه بازفروش ( resend) نفت ایران را به کشور سومی ندارد.

وی در توضیح اینکه چرا در گذشته راهکار فروش نفت ایران از طریق روسیه اجرایی نشد، توضیح داد: در آن دوران با وجود اینکه نخستین دوره تجربه سخت تحریم ها بود، بررسی و مطالعات لازم در این زمینه انجام شد و مذاکرات مفصلی نیز رقم خورد. اما از آنجایی که انجام این امر زمان بر بود، فرآیند بررسی و اجرای  آن به طور کامل انجام نشد. به این ترتیب اکنون نیازی نیست که بررسی ها از نقطه صفر انجام شود.

خطیبی ادامه داد: در آن دوران بررسی هایی حول صادرات نفت از طریق دریای خزر در حال انجام بود که زیرساخت های لازم برای اجرای آن وجود نداشت و ابتر ماند. در این شیوه، هر کشوری می تواند به این طریق نفت ایران را مورد مصرف پالایشگاهی قرار داده و صادرات نفت خود را افزایش دهد.

در همین راستا گفته می شود که روسیه می تواند مانعی باشد برای صفر شدن فروش نفت ایران. این در حالی است که بدون شک سپردن دلالی نفت به یک کشور دیگر در شرایط عادی، غیر منطقی به نظر می رسد. اما در شرایط خاصی مانند تحریم باید از تک تک فرصت ها استفاده کرد و فروش نفت از طرق روسیه نیز می تواند یکی از این فرصت ها باشد. با این وجود نباید همه سیاست ها را به یک سو هدف گرفت و راه های مختلفی برای بازاریابی نفت ایران در زمان تحریم باید در نظر گرفته شود، تا اگر روزی روسیه تمایل به ادامه کار با ایران نداشت، دستمان در پوست گردو نماند و راهی برای فرار داشته باشیم.

 

 

خواندن 80 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395