دوشنبه, 16 مهر 1397 ساعت 00:00

اطلاعات تکميلي

  • فرشاد مومنی :

دولت باید از توهم برنامه داشتن دست بر دارد

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

 عصر اقتصاد: روز گذشته نشست خبری تبیین نامه دوم اقتصاد دانان به سران قوا و ارائه راه حل های برون رفت از چالش های اقتصادی با حضورعباس شاکری عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی، فرشاد مومنی رئیس موسسه دین و اقتصاد و حسین راغفر استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا در موسسه مطالعات دین و اقتصاد برگزار شد.

در این نشست فرشاد مومنی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی، با بیان اینکه هدف ما از انتشار این نامه ها به دلیل نبود نهادهای مدنی و نظارتی مناسب بر عملکرد این گونه مناسبات رانتی است، گفت: در این دو نامه تاکید داشتیم که سهم رانت ایجاد شده از ناحیه شوک ارزی از سهم ناشی از خام فروشی بیشتر می شود. با وجود اینکه همه عوارض سوء و نابسامان کننده این مناسبات تا به مرحله بلوغ و تثبیت نرسیده و آثار غیرقابل برگشت ایجاد نکرده باید ساز و کارهای مناسب برای رویایی اصولی و توسعه گرا تمهید شود.

این استاد دانشگاه خاطر نشان کرد: در اثر برنامه تعدیل ساختاری که اساس خود را در مبنای شوک درمانی قرار داده شاهد چنین مناسبات رانتی در کشور هستیم که بررسی های ما نشان می دهد که فقط طی دوره زمانی سال های 1370 تا 1395 سهم صنایع شبه دولتی از کل تولید ناخالص بخش صنعت از 30 به 70 درصد رسیده است .

رئیس موسسه دین و اقتصاد، ویژگی های این صنایع را به شدت آب بر ، آلوده ساز محیط زیست با اشتغال زایی بسیار اندک برشمرد و گفت: این گونه صنایع برای کشور خطرات بزرگی ایجاد وبرای گروهی اندک ثروت بسیاری به وجود آورد و نامناسبات نابرابری شکل داده اند و کشور را به سمت وابستگی های عمیق و ذلت بار هدایت می کنند.

وی گفت : کشوری که در سال 1370 با واردات 15 میلیارد دلاری به راحتی اداره می شد حالا با واردات 70 میلیارد دلاری به بحران می رسد و این عملکرد مناسبات موسوم به رانت جویی هفت لایه است .

عضو هیأت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: فلسفه وجود پتروشیمی ها و فولادی تامین مواد اولیه صنایع میان دست و پایین دست کشور و در مجموع رونق تولید بود.حال آنکه­ در حال حاضر نه تنها به نیاز کشور پاسخ نمی دهند و حتی بالاتر از قیمت های جهانی مواد در اختیار تولید کننده داخلی قرار می دهند که همین موجب اشتغال زدایی می شود عمده محصولاتشان را به خارج کشور صادر می کنند و از آنجا که از رانت قدرتی بالایی برخوردارند ارز حاصل را نیز با قیمتهای بالا به فروش می رسانند وبا مافیای رسانه ای که راه می اندازند نظام تصمیم گیری کشور را گیج می کنند و مدام آدرس های غلط می دهند.

مومنی خاطر نشان کرد: کشوری که در منطقه ای بحرانی قرار دارد اگر قادر به اعمال برنامه هایش نباشد اعتماد عمومی را از دست می دهد و این رهاورد پدیده ای است که از آن به عنوان مناسبات رانتی هفت لایه نام می بریم .

وی با طرح این سوال که اداره کشور به شیوه آزمون و خطا تا چند سال دیگر باید ادامه داشته باشد گفت:31 سال است دائم نرخ ارز را بالا می برند و وعده می دهند صادرات افزایش و واردات کاهش می یابد در حالی که مدام عکس آن اتفاق افتاده است باید بپذیریم سیاست دستکاری نرخ ارز به انتها رسیده و تاب تحمل مردم ، تولید کنندگان و دولت به نقطه صفر رسیده است وبا استمرار این مناسبات دائم این شرایط بحرانی و بی ثبات تر می شود.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی محور اصلی دور باطل دولت را طمع از طریق گران فروشی نرخ ارز در بازار غیر رسمی و در آمدزایی از این مسیر عنوان کرد و گفت: در این دور باطل که از سال 70 شروع شده دولت اگر به بازار دلار تزریق کند منابع مالی واردات قاچاق کالاهای لوکس و تجملی و سفرهای تفریحی و اشرافی اتفاق می افتد و اگر هم ارز به بازار ندهد همه مقدرات کشور چون به نرخ آن وابسته است بحران های مختلف در کشور بروز می کند.

وی رویکرد تحریم کنندگان کشور را افزایش نابرابری ها، تضعیف ارزش پول ملی ، صرف دلارهای کشور در امور­ غیر مرتبط با توسعه ، تسهیل واردات کالاهای لوکس و تجملی ، افزایش هزینه های تامین مالی شرکت های تولیدی برشمرد و گفت: تمام این مولفه ها که برای بی ثبات سازی فضای اقتصادی کشور به اجرا در می آید از طریق فضای رانتی حاصل از درآمدزایی با نرخ ارز شکل می گیرد.

وی بخش دیگری از سخنانش را با عنوان گذر خطرناک از دولت خام فروش به دولت آینده فروش اختصاص داد و گفت : بیش از 5 سال است دولت برای امور جاری خود رقم های بسیار بزرگ ، وام های ارزی و ریالی پیش بینی می کنند و این روند بسیار نگران کننده است .

به گفته مومنی، این خام فروشی تسویه منابع ملی ، بحران سازی و اشتغال زدایی برای مردم نمی تواند ادامه دار باشد و برای گذر از این مرحله ناچار به رویکردی برنامه ای هستیم.

وی با بیان اینکه باید ساختارهای هزینه ای به گونه ای باشد که خانواده های ایرانی با یک شیفت کاری بتوانند از عهده هزینه کرد یک زندگی شرافتمندانه برآیند گفت: متاسفانه برنامه گریزی موجود در دولت موضعی انتزاعی و جزیره ای عمل کردن هر بخش آن بی توجه به پیوندهای عناصر آن موضوع شرایط فعلی را به وجود آورده­ است.

این تحیلگر اقتصادی خاطرنشان کرد: دولت باید از توهم برنامه داشتن خارج شود و ما به یک برنامه توسعه به معنای واقعی نیاز داریم باید رویه ها اصلاح شود و به نظام دانشگاهی و ذخیره دانایی اعتماد شود و هزینه فرصت ابراز آزادانه راهکار به این اندازه افزایش نیابد.

وی گریز دیگری به اقتصاد رانتی شبه دولتی سال های اخیر زد و گفت: حجم صادرات محصولات پتروشیمی از سال 80 تا 96 ده برابر آهن و فولاد خام 17 برابر و سنگ آهن 39 برابر شده است اینها آمار عملکرد خام فروشی ما از طریق مناسبات رانتی هفت لایه است.

وی در ادامه از مسئولان دولتی و بانک مرکزی خواست به جای توصیه برای سرمایه گذاری نکردن در حوزه ارز وعده های مبتنی بر کارشناسی علمی دهند تا بذر امید در دلهای مردم بروید و از رهگذر آن اگر دشمن ببیند ما از تحریم به عنوان­ فرصت ارتقا تولید ملی استفاده کردیم قطعا از تحریم هم منصرف می شود.

در عین انتقاد ، معتقد به اصلاح ساختاری از درون هستیم

عباس شاکری عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی ، در ادامه این نشست گفت: بخش شبه دولتی اقتصاد در سایه نبود شفافیت مسئله ای است که از برنامه اول توسعه تاکنون با آن درگیر هستیم و روز به روز تقویت می شود و ممکن است خیلی ها از این رویه منتفع شوند و دارند سود می برند.

وی اضافه کرد: در شرایط کنونی برای کشور اتفاق خاصی نیفتاده و منابع خوبی در زمینه تولیدات کشاورزی و صنعتی مانند وضع قبل داریم اما چه شده است که این اتفاق ارزی و به تبع آن عوارض اقتصادی به وجود آمده است شاید برخی ها بگویند یکی از دلایلش آن است که خارجی ها به ویژه آمریکا مطرح کرده است که می خواهد از برجام خارج شود و تحریم ها را برگرداند باید گفت این فقط حرفش بود اما هنوز اجرایی نشده بود عده ای هم در برنامه های توسعه مدام می‌گفتند صادرات اقتضا می کند که قیمت ارز افزایش یابد حرفی که صدها بار زده شد.

شاکری افزود: اگر این عوامل در شکل گیری وضع بازار ارز و اقتصاد موثر نبوده چرا از آزمون و خطا استفاده نکردند.

وی خطاب به دولتی‌ها گفت: شما که بارها گفتید با افزایش نرخ ارز، صادرات افزایش می یابد پس چرا صادرات افزایش نیافت و واردات خودرو و قطعات خودرو افزایش یافت این در حالی بود که شما و عده تولید خودروی ملی را داده بودید. برای صدور کارت دانشجویی 6 برابر پول طلب می‌کنند زیرا ادعا می ‌کنند مواد اولیه وارداتی است.

این استاد اقتصاد گفت: کره جنوبی که از سال 1962 روند صنعتی شدن را آغاز کرد باید پرسید چه زمانی صادرات صنعتی اش آغاز شد که ما بعد از شش برنامه توسعه هنوز به این سطح نرسیدیم؟

شاکری افزود: صادرات نیازمند رقابت فنی و تولید قوی است فقط روند تسهیلات مربوط به بخش تولید و کشاورزی را با تسهیلات بخش خدمات و مستغلات مقایسه کنید می‌بینید در بخش مربوط به تولید و کشاورزی به ندرت این تسهیلات در یکسال مثبت می شود و سپس در تراز منفی می ماند.

شاکری افزود: رقابت‌پذیری نهادی، گمرک شفاف، پاک و آسان، قوانین و مقررات تسهیل کننده و رقابت آسان و شفاف از ضروریات وارد شدن به عرصه صادرات است.

وی گفت: همه موارد رو رها کردید و فقط به ارز چسبیدید که برای عده ای خاص موقتاً عایدی هم دارد جابجایی هایی صورت می گیرد و عده ای صاحب منافع می شوند.

این استاد اقتصاد گفت: اگرچه اعلام شد با افزایش قیمت ارز ، صادرات افزایش و واردات کاهش می‌یابد اما برعکس شد حتی مواد اولیه کارخانجات به علت وارداتی بودن با نوسان نرخ ارز گران شد و در عمل به افزایش قیمت تمام شده محصول منجر شد.

شاکری افزود: در دو دهه گذشته 13 تا 14 میلیارد دلار ارز را در بودجه برای فروش می گذاشتند که در مواقعی فروش نمی‌رفت و رئیس وقت بانک مرکزی 3 تا 4 میلیارد دلار را در دبی به فروش می رساند اما اکنون 80 میلیارد دلار ارز در بودجه برای فروش گذاشته می شود باز هم کم می آید.

وی گفت: در جواب اینکه چرا با افزایش قیمت ارز و نیز بالا بودن درآمدهای ارزی سال گذشته، صادرات افزایش و واردات کاهش نیافت باید گفت صادرات به اسم رمزی برای بی‌ثباتی در سال های گذشته تبدیل شده از طرفی هم عده ای خارج شدن آمریکا از برجام را بهانه کردند به فعالیت‌های سوداگرانه وارد شدند.

وی با بیان اینکه در سال 74 نیز قیمت ارز به 700 تومان افزایش یافت گفت: در آن موقع در بازه ای از زمان همه چیز به هم ریخت اما متولیان شرایط را تثبیت کردند و تورم آن مختص اردیبهشت 74 بود و بعد از آن فروکش کرد اما کسانی که ارز را 4200 تومان تعیین کردند بلد نبودند و بیش از 20 میلیارد دلار را در مرحله اول برای نیازهای غیر ضروری اختصاص دادند بعضی ها هم از مراکزی مانند اتاق ها و تشکل ها حرف‌هایی زدند که این به اقتصاد کشور ضربه می‌زند که دولت آمد این بساط را جمع کرد و بازار ثانویه را درست کرد بازار ثانویه ای که به گفته رئیس کمیسیون اقتصادی از 24 میلیارد دلار صادرات غیرنفتی فقط 4 میلیارد دلار به کشور برگشته است.

این استاد اقتصاد افزود: خیلی‌ها به بهانه نرخ تورم ادعا می‌کند که باید نرخ ارز افزایش یابد می‌گویم نرخ تورم از سال 56 را به عنوان پایه در نظر بگیرید و این تورم تا سال 97 حساب کنید تورم سالانه منهای آمریکا را لحاظ کنید ببینید آیا ما چند برابر این تورم در سالهای گذشته افزایش نرخ ارز داشتیم یا نه. حتی بانک جهانی نیز بر اساس گزارش ppp در ردیف 115 گزارش سال 2017 با احتساب درآمد سرانه و جمعیت 80 میلیونی ایران نرخ ارزی را که حساب کرد این میزان نبود.

وی گفت: نرخ ارز افزایش می یابد نه صادراتی زیاد می شود و نه واردات کم برعکس اگر صادرات زیاد می شود فقط مختص گوجه‌فرنگی و مواد کشاورزی است یا مثلاً پیاز را به داخل اختصاص ندادیم و صادر کردیم در حالیکه صادرات باید فناورانه باشد اگر موردی هم باشد اما در سری های زمانی مربوط به صادرات اینگونه نیست که صادرات فناورانه باشد بلکه فقط به همین موارد خاص اختصاص دارد یا فقط برخی صادرکنندگان مشتقات نفتی که واقعاً در این قیمت های ارزی باید دید چه درآمد هنگفت عاید آنها می شود به عبارتی از بودجه دولت، صندوق های بازنشستگی و از جیب کارمند این مبالغ درمی آید و صرف عایدی آنها می شود.

شاکری با بیان اینکه خارجی ها از اول انقلاب تاکنون با ما درگیر بودند و طرفی نبستند گفت: فرض کنیم تحریم‌ها شدید شود ما که برای کالاهای اساسی منابع به اندازه کافی داریم یعنی اگر برای کل کالاهای اساسی و دارو ارز اختصاص دهیم به 35 میلیارد دلار نمی رسد اگر هم خواستند فشار بیاورند این مقدار را تخصیص می دهید بقیه را اگر داشتید تخصیص می‌دهید وگرنه که خیر. نه اینکه این همه سوداگر بیایند از این وضع حمایت کنند نابرابری عجیب درآمدی رخ دهد و نیروی انسانی تضعیف شود این چه صادراتی است که نیروی انسانی را تضعیف می کند اگر هم خارجی ها فشار نیاوردند ما می توانیم ارز برای اولویت های دیگر اختصاص دهیم.

شاکری ادامه داد: فردی که در انبارش کالا دارد و سه سال پیش آن را وارد کرده حالا که شما دولتی‌ها این بلا را بر سر ارز آوردید و آهن هزار تومانی را 5 هزار تومان کردید معلوم است که وی به بازار عرضه نمی کند و می خواهد سود بیشتری کسب کند اصلاً چه جوری سازنده مسکن با این قیمت آهن مسکن بسازد آن وقت ادعا دارید چرا ازدواج صورت نمی گیرد و جوانان صاحب خانه نمی‌شوند.

درخواست ما از دولت این است که به سرعت منافذ فساد ارزی را ببندد

حسین راغفر اقتصاددان و پژوهشگر حوزه فقر و عدالت اقتصادی، در پایان این نشست گفت: در شرایطی مایحتاج عمومی ما مانند گوجه فرنگی و سیب زمینی را صادر می کنند که کشور فقیر کشاورزی در مجاورت ما یعنی پاکستان این کالاهای کشاورزی ما را وارد می کند این یعنی پول ما بی ارزش شده و نوعی فاجعه و به همراه پیامدهای هولناک است.

وی اضافه کرد: تقاضا می کنیم رئیس جمهور همانگونه که در مجلس گفته اگر بخواهیم می توانیم طی یکی دوهفته قیمت دلار را به روال قبل برگردانیم این کار را انجام دهد و قیمت دلار را روال قبل برگرداند.

راغفر گفت: تقاضای ما این است دولت مناسبات جدیدی را که شکل گرفته یعنی گروه بزرگی از جامعه درآمدهایشان به ریال و هزینه هایشان به دلار و گروه قلیل پرنفوذی هزینه هایشان به ریال و درآمدهایشان به دلار است این مناسبات را بشکند زیرا ادامه اینگونه مناسبات برای امنیت ملی کشور خطرناک است.

وی افزود: اینکه دولت می گوید ارز سه درصدی در بازار وارد می کنیم و در آن کشف قیمت می شود اما تاثیری بر دیگر بازارها ندارد این مهندسی افکار عمومی نیست بلکه بازی و فریب افکار عمومی است زیرا از طرفی می گویند ما این قیمت بازار سه درصدی را تائید نمی کنیم اما از طرفی قیمت این بازار سه درصدی را به زندگی مردم تعمیم می دهند یعنی همین قیمت بازار آزاد قیمت طلا و بقیه کالاها را تعیین می کند و این از تناقض ها است.

راغفر افزود: مردم آنچه را که متوجه می شوند کف سفره شان است بنابراین از آنجا که همه مردم اضطراب ناشی از افزایش قیمت ارز را حس می کنند ما از دولت می خواهیم به این اضطراب مردم خاتمه دهد زیرا دولت حافظ جان، مال و ناموس مردم است این نمی شود که مردم بخوابند و صبح روز بعد ببینند 30درصد از  ارزش دارایی هایشان کم شده است واضح است که مسئولیت این کار با دولت است و باید مدیریت کند ما هم نمی توانیم یقه بازار را بگیریم.

وی ادامه داد: تقاضای ما از دولت و مجلس این است که کمک و یاری کنند و به این اضطراب و تهدیدهای پیش روی جامعه خاتمه دهند.

راغفر در پاسخ به پرسشی در این باره که آیا فشار اقتصادی به مردم می تواند مقدمه رفرم سیاسی باشد؟ گفت: این یک تحلیل است زیرا وقتی رئیس جمهور سوار هواپیما می شود دلار 500 تومان گران می شود، ترامپ صحبت می کند دلار 1000 تومان افزایش می یابد ، رئیس جمهورمان صحبت می کند باز دلار 1000 تومان گران می شود اما وقتی مذاکره ای صورت نمی گیرد و برمی گردند، قیمت دلار کاهش می یابد، این یک تحلیل است که فشار اقتصادی برای رفرم سیاسی بوده است.

خواندن 95 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395