سه شنبه, 01 آبان 1397 ساعت 10:01

آیا بورس نفت مانع تولد بابک زنجانی ها می شود؟  

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

 

هاتف فرج اللهی

عصراقتصاد: تنها چند روز مانده به عرضه نفت خام در بورس ایران، با این حال اما و اگر های بسیاری در این خصوص وجود دارد. یکی از بزرگترین دغدغه ها این است که آیا فروش نفت در بورس مانع ایجاد رانت های کلان مانند بابک زنجانی می شود، یا خیر؟

بسیاری بر این باورند که وجود ساز و کار آزاد برای خرید نفت می تواند جلوی بسیاری از فضاهای دلالی را بگیرد، اما برخی نیز می گویند که چنین ساختاری موجب ایجاد رانت هایی جدید خواهد شد.

علی کاردر، مدیر عامل شرکت ملی نفت در خصوص عرضه نفت در بورس می گوید: مقدمات لازم برای عرضه نفت خام در بورس انرژی فراهم شده و شرط شرکت در معامله، تنها پرداخت معادل ریالی ۱۰ درصد ارزش سفارش به صورت نقدی پیش از آغاز عرضه است.

وی با بیان این که تسویه معامله به صورت ۲۰ درصد ریالی (نقدی) و ۸۰ درصد ارزی (اعتباری) خواهد بود، افزود: قیمت پایه براساس قیمت های معاملاتی امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران به میزان ۷۹ دلار و ۱۵ سنت در اطلاعیه عرضه اعلام شده و قیمت نهایی فروش براساس نوسان قیمت نفت خام تا زمان تحویل، تعدیل می شود و مبنای محاسبه قرار می گیرد.

معاون وزیر نفت، سود معامله نفت خام در بورس را معقول عنوان کرد و گفت: الگو های سفته بازی شاید در کوتاه مدت سودآوری خوبی داشته باشد، اما در بلندمدت نمی تواند به عنوان یک راهکار سرمایه گذاری استفاده شود. کسانی که برای خرید نفت خام به میدان بورس انرژی می آیند، در کنار کسب سود که البته انتظار منطقی و عاقلانه ای است، منافع کشور را نیز مدنظر قرار دهند.

اما این که قیمت نفت در بورس 79.15 دلار به ازای هر بشکه خواهد بود، پرسش های بسیاری را ایجاد می کند. اول این که بدون شک خریداران برای استفاده داخلی از بورس نفت نخواهند خرید و این خرید برای صادرات خواهد بود. بر این اساس می توان دیافت که قیمت تعیین شده در حدی است که با هزینه حمل و نقل، فروش آن تقریبا غیر ممکن است، چرا که قیمتی بالا تر از قیمت های جهانی خواهد بود.

در این راستا برخی کارشناسان بر این باورند که خریدار باید قیمتی پایین تر از قیمت بورس را برای صادرات پیشنهاد دهد. در غیر این صورت خریدار خارجی قاعدتا اگر بخواهد از ایران نفت بخرد مستقیما از بورس خریداری می کند و به سراغ بخش خصوصی نمی رود.

این در حالی است که نفت ایران از طریق API حتی بعد از بلندینگ هم قابل شناسایی است، بنابر این در زمان تحریم خرید نفت از بورس توسط خارجی ها تنها توسط شرکت هایی خواهد بود که حاضر شده اند با شرایط تحریم نیز از ایران نفت خریداری کنند، که اکثر این شرکت ها هم اکنون نیز قرارداد هایی برای خرید نفت ایران دارند و از تخفیف ها و قرارداد های بلند مدت استفاده می کنند و احتمال کمی وجود دارد به بور روی آورند.

با این وجود شرایط پلاس ماینس برای قیمت نفت در بورس در نظر گرفته شده است، که خرید را بین متقاضیان به نوعی رقابت بدل خواهد کرد.

جلال میرزایی عضو کمیسیون انرژی مجلس در خصوص بورس انرژی به ایلنا می گوید: بورس تعریف خاص خود را دارد نفت نیز یک کالای بین المللی است که باید صادر شود و مشتریان آن هم در خارج از کشور هستند، برای داخل کشور نیز وزارت نفت تعهد عرضه دارد، اینگونه نیست که هر کس نیاز داشت در داخل کشور هم از بورس نفت بخرد. بنابراین وقتی قیمت نفت ثابت است و مشتری آن هم مشخص است دلیلی ندارد برای آن بازار جدیدی درست کنیم.

وی با تاکید بر اینکه اکنون شرایط برای بورس نفت مهیا نیست، گفت: بورس نفت ناظر به فروش نفت در بازارهای خارجی است. توجیه دنبال کنندگان بورس نفت این است که چون دولت تحریم است بخش خصوصی و شرکت ها نفت بخرند و خودشان آن را بفروشند، سوال این است که چگونه آن را حمل کنند؟ به کدام شرکت و پالایشگاه می خواهند بفروشند؟ اینها کسانی هستند که دنبال رانت هستند و فکر می کنند با راه اندازی آن به نان و نوایی می رسند.

این نوع برداشت تا حدودی هم درست است چرا که یکی از مهم ترین مشکلاتی که کشور ما با رانت خواران دارد، این است که چنین اشخاصی با وثیقه های نا معتبر، وام های میلیاردی می گیرند و هرگز آن را پس نمی دهند. بر این اساس این امکان وجود دارد که اشخاصی نیز پیش پرداخت را بدهند و پس از تحویل محموله مانده پول را تصویه نکنند.

در همین راستا برداشت دیگری نیز وجود دارد که از آنجایی که بخش خصوصی توان صادرات از طریق بورس نفت را ندارد، وجود این ساز و کار می تواند بستری باشد برای این که نفت به قولی دست به دست شود و از چرخه دولت خارج شده و به روش هایی دیگر صادر شود. چنین مساله ای بدون شک نیاز به متولیانی دارد که اگر ناباب از آب درآیند می توانند ضرباتی چه بسا محلک تر از بابک زنجانی ها به پیکره اقتصاد کشور بزنند.

با این وجود بسیاری نیز بر این باورند که عرضه نفت در بورس جلوی ایجاد رانت را خواهد گرفت.

رئیس کمیته اقتصاد مقاومتی مجلس با اشاره به مزایای فروش نفت خام در بورس، گفت: این اقدام منجر به افزایش مبادی فروش و در نتیجه عدم امکان تحریم فروش نفت ایران می شود و از به وجود آمدن واسطه هایی مانند بابک زنجانی جلوگیری می کند.

رحیم زارع گفت: فروش ریالی نفت خام در بورس این امکان را به وجود می آورد تا شرکت های خصوصی داخلی و خارجی وارد بازار خرید و فروش  نفت خام شوند. در این حالت شرکت های خصوصی نفت خام را از دولت خریده و به مشتریان خارجی و یا داخلی می فروشند.

وی افزود: وقتی که نفت خام در بورس به شرکت های خصوصی فرخته شود، به علت تعدد این شرکت ها و اعلام نشدن نام آن ها از طرف بورس، امکان شناسایی و تحریم این شرکت ها از بین می رود. شرکت های خصوصی می توانند از تحریم های مربوط به بیمه و حمل و نقل نیز عبور کنند.

رئیس کمیته اقتصاد مقاومتی مجلس گفت: از طرف دیگر فروش ریالی نفت خام باعث می شود که وابستگی نقل و انتقالات بانکی به دلار از بین برود و معاملات با واحد پول ملی صورت گیرند. شرکت های خارجی می توانند برای کسب درآمد ریالی به کشور ما واردات انجام دهند و در مقابل ریال دریافت کنند و با درآمد ریالی حاصله به انجام معاملات ریالی نفت بپردازند. در این حالت تحریم های بانکی نیز بی اثر شده و دولت می تواند از درآمد های خود به صورت مستقیم بهره ببرد.

زارع ادامه داد: فروش نفت در بورس باعث ایجاد شفافیت در معاملات نفتی نیز می شود. با فروش نفت خام در بورس هم فروشندگان و هم خریداران در اتاق شیشه‌ای قرار خواهند گرفت و قراردادها، تضمین‌ها، قیمت‌ها و سایر متغیرهای فروش نفت شفاف خواهد شد.

وی ادامه داد: همین شفافیت اطلاعات درباره معاملات صورت گرفته در بورس، مانع مهمی جلوی ایجاد مفاسد و رانت خواری ایجاد می کند. در حال حاضر فروش نفت صادراتی تنها از مسیر مذاکره شرکت های نفتی و پالایشی بین المللی با مدیریت امور بین الملل شرکت ملی نفت صورت می گیرد که فاقد شفافیت بوده و حالت محرمانه به خود گرفته است.

رحیم زارع در خصوص دیگر مزایای فروش نفت خام در بورس گفت: در صورت عرضه نفت در بورس، مسئولیت تائید صلاحیت خریداران و اخذ تضمین لازم از آن‌ها بر عهده بورس است. در واقع بورس به خریدار برای تحویل نفت و به فروشنده برای دریافت بهای معامله، ضمانت می‌دهد. درنتیجه، بورس اعتبار هر دو طرف معامله بخصوص خریداران را می‌سنجد تا معامله بدون نگرانی از بدعهدی طرفین صورت گیرد.

وی افزود: به‌ عبارت ‌دیگر، بورس انرژی موظف است تا با گرفتن وثیقه لازم از خریدار، تحویل بهای معامله به فروشنده را تضمین کند. همچنین بورس در مقایسه با شرکت ملی نفت ایران، در زمینه فروش نفت انعطاف‌پذیری به‌مراتب بیشتری از لحاظ شکلی و ساختاری دارد؛ زیرا این شرکت صرفاً ضمانت‌نامه بانکی را قبول می‌کند اما بورس روش‌های مختلف دیگری برای گرفتن این وثیقه از خریدار نفت دارد.

این نماینده مجلس ادامه داد: با توجه به اخذ تضمین های لازم از خریداران نفت توسط بورس، این تضامین در صورت بروز هرگونه مشکل نقد می شوند و وجه نفت معامله شده در بورس تسویه می گردد. در واقع، بورس انرژی از طریق بانک های مورد تایید فروشنده یعنی امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران، تضامین لازم را از خریداران نفت دریافت می‌کند. در نتیجه، با عرضه نفت در بورس امکان دلالی به شکلی که اقتصاد کشور دچار خدشه شود و یا تکرار تجربه‌های تلخ فعالیت برخی دلالان نفتی در دوران تشدید تحریم‌های فروش نفت در اوایل دهه 90 وجود ندارد.

بر این اساس می توان دریافت که عرضه نفت در بورس می تواند هم در شرایطی سالم اداره شود و هم می تواند موجب ایجاد رانت شود. در نتیجه همه چیز بستگی دارد به نحوه مدیریت این بازار که می تواند با تلاش وزارت نفت و سازمان بورس و نهاد های متولی دیگر، احتمال فساد را در این بازار به کم ترین حالت ممکن برساند.

 

 

 

 

خواندن 98 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395