چهارشنبه, 30 آبان 1397 ساعت 09:21

اطلاعات تکميلي

  • نگرانی ها از طولانی شدن روند فعال شدن کانال مالی ایران-اروپا رو به افزایش است

توان ناچیز 1+4 در عمل به وعده های برجامی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

عصراقتصاد:  بعد از اینکه دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا در اردیبهشت ماه سال جاری خروج آمریکا را از برجام اعلام و تحریم های این کشور علیه ایران را دوباره برقرار نمود، برخی از تحلیلگران و کارشناسان این توافق را با توجه به خروج قدرتمند ترین کشور در آن، یعنی امریکا رو به شکست دانستند.

اما موضع گیری های اروپا علیه خروج آمریکا از برجام و اعلام حمایت سایر طرف های این معاهده باعث شد که احتمال فروپاشی برجام و بیش از پیش کمرنگ شود. در واقع حمایت سایر طرف های برجام باعث شد که علیرغم خروج شرکت های اروپایی از بازار ایران برخی دیگر از شرکت ها حضار شوند که در صورت فراهم شدن شرایط همچنان در بازار ایران حضور داشته باشند.

از سوی دیگر اطمینان دادن اروپایی ها به طرف های ایرانی باعث شد که دو طرف به همراه روسیه به فکر جایگزینی برای دسترسی ایران به سیستم مالی سوئیفت باشند که از سوی آمریکا تهدید شده بود. با این همه قطع ارتباط ایران با شبکه جهانی سوئیفت از سوی آمریکا که در نهایت بعد از عملی شدن دور دوم تحریم ها صورت گرفت.

اما به نظر می رسد عملی شدن این وعده با مشکلاتی مواجه شده است. براساس برنامه ایران و طرف های اروپایی قرار بود که این مکانیسم مالی تا تاریخ 13 آبان یعنی روز اجرای تحریم های ثانویه آمریکا به مرحله اجرا برسد اما اخباری که از اروپا در مورد این کانال مالی به گوش می رسید ناامید کننده برای تمام طرف های این قرارداد بود.

هیچکس مهمان ناخوانده را نمی خواهد

ساز وکار ویژه اتحادیه اروپا برای ایران که  در واقع تشکیل یک نهاد تسویه مالی برای دور زدن تحریم‌های بانکی آمریکا است به گونه ای برنامه ریزی شده که تهران در ازای فروش نفت قادر خواهد بود بدون انتقال ارز اقدام به خرید کالا از اروپا کند. نکته قابل توجه در این سازوکار مالی این بود که در مکانیزم جدید دلار نقشی در مبادلات میان ایران و دیگر کشورهای جهان نخواهد داشت. بریتانیا، آلمان و فرانسه با این حال هیچ تاریخ معینی برای آغاز به کار این سازوکار مالی موسوم به  SPV اعلام نکرده و تنها گفته‌اند این برنامه روز ۱۳ آبان (چهارم نوامبر) به صورت نمادین به راه خواهد افتاد.

اما به نظر می رسد که کشورهای اروپایی در زمینه عمل به وعده خود نتوانسته اند مانند صحبت ها و برنامه ریزی های قبل از شروع تحریم ها اقدام لازم را انجام دهند. این موضوع از آنجایی اهمیت پیدا می کند که ایران در روز های اخیر بارها از عدم عملی شدن وعده های اروپا انتقاد کرده است. یکی از این انتقادات از زبان عباس عراقچی، معاون وزیر خارجه ایران بیان شد که حدودا دو هفته گفته بود که اروپا "بسیار آهسته‌تر از تصور" مقام‌های جمهوری اسلامی در این مسیر پیش رفته است.

هر چند کشورهای اروپایی بصورت ضمنی موافقت خود را با تشکیل نهاد کانال ویژه تسهیل مبادلات مالی اروپا با ایران در وین اعلام کرده بودند اما وزارت خارجه اتریش هفته گذشته این میزبانی رد کرده و همین امر باعث افزایش شبهات در مورد کارایی این نهاد مستقل مالی شده است. پیتر گوشلباوئر  (Peter Guschelbauer) سخنگوی وزارت خارجه اتریش با اعلام این مطلب تاکید کرد که اتریش بدلیل شک و تردیدهای متعدد درباره این کانال مالی، میزبانی آن را نمی پذیرد. از سوی دیگر بعد از اتریش لوکزامبورگ هم به دلایل مشابه از میزبانی این ساز و کار مالی جدید سرباز زد تا این گونه به نظر برسد که اروپایی ها تنها در حرف پشتیبان ایران هستند و در عمل همچنان فاقد اراده لازم برای به ثمر رسیدن این طرح هستند.

افزایش انتقادات ایران در مورد عملی نشدن وعده های اروپا

این موضوع به صراحت از سوی مقامات ایرانی تائید شده است. عباس عراقچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه ایران، روز دوشنبه ۲۸ آبان (۱۹ نوامبر) در همایشی در تهران تأیید کرد هنوز هیچ کشوری حاضر نشده میزبانی ساز و کار مالی بین اتحادیه اروپا و ایران را قبول کند و گفت: اروپا از ثبت) SPV  ابزار مالی ویژه اروپا برای تجارت با ایران) ناتوان است.

عباس عراقچی در سخنان روز دوشنبه خود گفت که به ‌رغم این وضعیت، اروپا همچنان از تلاش برای حفظ مبادلات تجاری با ایران و ایجاد ساز و کار مالی ویژه دست نکشیده است. اما عراقچی با این حال عنوان کرد: چه اروپا نخواهد با ما کار کند و در حال بازی با ما باشد و چه بخواهد و قادر نباشد، در نتیجه فرقی نمی‌کند. نتیجه این است که اروپایی‌ها یا نخواستند یا نتوانستند کاری انجام دهند. اما ما تا زمانی که باقی ماندن در برجام به نفع کشور باشد در آن می‌مانیم و اگر این نباشد ماندن در برجام فایده‌ای ندارد. اگر تا الان ماندیم به این دلیل است که در ابعاد سیاسی و اقتصادی ماندن به نفع ماست.

عراقچی در ادامه به گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در راستای پایبندی ایران به تعهدات بین‌المللی اشاره کرده و گفت: هزینه تحریم برای ایران کم نیست اما ما در نهایت راه خود را پیدا خواهیم کرد. آنها باید بدانند کسی در ایران به خاطر تحریم‌های آمریکا دست خودش را بالا نمی‌برد. الان اجماع جهانی به نفع ماست و همه اعتراف دارند که برنامه هسته‌ای ایران صلح‌آمیز است.

عراقچی کوتاه آمدن اروپایی‌ها در مقابل تهدیدات آمریکا را موجب زیر سئوال برده‌شدن "حاکمیت، اعتبار و امنیت" اروپا دانسته و هشدار داد: اگر اروپا فکر می‌کند منطقه غرب آسیا بدون برجام امن‌تر است می‌تواند امتحان کند. منطقه ما کلکسیونی از مسایل و مشکلات دارد. آیا اروپا تحمل موج جدید تروریسم و مهاجرت و شروع بحران هسته‌ای را دارد؟ بی شک هزینه از بین رفتن برجام برای اروپا بیش از آمریکاست.

دوشنبه شلوغ دیپلماسی ایران

روز دوشنبه روز شلوغ دیپلماسی خارجی ایران بود. جِرِمی هانت، وزیر امور خارجه بریتانیا برای دیداری کوتاه و یک روزه وارد ایران شد تا دربارۀ آیندۀ توافق اتمی (برجام) با مقامات جمهوری اسلامی ایران گفتگو کند. این نخستین سفر جرمی هانت به ایران پس از تصدی او بر سیاست خارجی دولت بریتانیا بود. هانت در این سفر با همتای ایرانی اش، محمدجواد ظریف، و علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، دیدار و گفتگو کرد.

وزیر خارجه بریتانیا در سفر خود به تهران با علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، دیدار کرد و به گزارش خبرگزاری ایرنا، شمخانی در این دیدار با انتقاد از رویکرد اروپا در مسئله حفظ برجام اعلام کرد که ایران خود را آماده «بازگشت به شرایط پیش از توافق» می‌بیند.

هانت  هم در پاسخ، از جدیت اروپا در تاسیس سامانه تبادل مالی مستقل از آمریکا و تلاش برای عملیاتی کردن آن سخن گفته است. هانت در گفت و گویی که همان روز با یک رسانه انگلیسی داشت گفته بود: ما می‌خواهیم راهی را برای کشورهایی پیدا کنیم که می‌خواهند تجارت مشروعی با ایران داشته باشند.

خبرنگار BBC WORLD سوال مشابهی از محمد جواد ظریف پرسید که ایران چقدر مطمئن است که بریتانیا در کنار این کشور و برجام بماند و اسیر وسوسه آمریکا نشود؟

که ظریف پاسخ داد: آقای هانت به من اطمینان داد که بریتانیا به برجام و ماندن در برجام اعتقاد دارد. البته ما باید اقدامی را هم ببینیم، ما از تعهد سیاسی بریتانیا و چهار بعلاوه یک فعلی استقبال می‌کنیم اما فکر می‌کنیم تعهد سیاسی باید با اقدام عملی همراه باشد.

همان روز بهرام قاسمی سخنگوی وزارت امور خارجه در کنفرانس خبری خود، در پاسخ به سوال عصراقتصاد که پرسیده بود آیا سازوکار ویژه مالی اروپا با مشکل روبرو شده و آیا اروپایی ها هنوز هم اراده این کار را دارند، گفت: اروپا و به خصوص سه کشور اروپایی عضو برجام که متعهد به این توافق هستند باید تعهدات خود را نسبت به ایران به انجام برسانند.

قاسمی اظهار داشت: این توقع وجود دارد که آنها بتوانند در اسرع وقت مکانیزم ها و سازو کارهای مورد نیاز و توقع ایران را عملی و شرایطی فراهم کنند که این ساز و کارها به مرحله اجرایی برسد.

سخنگوی وزارت امور خارجه یادآور شد: این روند به دلایل مختلف تا حدی با کندی مواجه است و توقع ما از این سه کشور که خواستار استمرار برجام و متعهد به آن هستند، این است که به این موضوع سرعت بخشند البته با پدیده نوینی روبرو هستیم که می خواهند ساز و کاری به وجود آورد که تاکنون وجود نداشته است و تا حدی برای اجرای و نهایی شدن آن ابهامات وجود دارد.

وی گفت: ولی این موارد دلیل نمی شود که اروپا در رفتار خود از سرعت لازم برخوردار نباشد و امیدواریم آنان بتوانند در این مقطع مهم توانایی خود را در کنار بیان مثبت که صحبت می شود، نشان دهد و ساز وکار را به هر شکلی به مرحله اجرا بگذارند.

سخنگوی وزارت امور خارجه ادامه داد: این یک مساله درون اروپایی است و ما صرفا منتظر نتیجه هماهنگی و تفاهم های این کشورها برای اجرایی شدن سازوکار هستیم و امیدوار می مانیم تا سه کشور بتوانند توانایی خود را در این برهه از زمان نشان دهند و اروپا در جایگاه واقعی خود همانطور که در سخن و گفتار صحبت کرده کار عملی خود را به مرحله اجرا بگذارد.

محمدجواد ظریف روز گذشته هم در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری خانه ملت، در خصوص آخرین اقدامات صورت گرفته در راستای تبیین سازوکار SPV برای برقراری کانال مالی میان ایران و اروپا، گفت: اروپایی ها عنوان می کنند که برای پیدا شدن کشوری که میزبان این سازوکار باشد قدری با چالش مواجه هستند.

وزیر امور خارجه کشورمان با اشاره به اینکه بحث ها در این موضوع هنوز ادامه دارد و با طرف های اروپایی در تماس هستیم تا وضعیت مشخص شود، اظهار کرد: در واقع برخی کشورها که به عنوان میزبان پیشنهاد شدند این امر را نپذیرفتند و مذاکرات برای مشخص شدن میزبانی سازوکار SPV ادامه دارد.

وی در خصوص آغاز تحریم های یکجانبه آمریکا و در مقابل عدم آغاز بکار سازوکار مالی پیشنهاد شده از سوی اروپایی ها، ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران همواره اعلام کرده که انتخاب های متعددی دارد از این رو انتخاب هایمان براساس منافع ملی  و بر اساس سازوکاری که در کشور تعریف شده اتخاذ می شود.

اروپایی ها می دانند بدون تامین عواید اقتصادی برجام امکان تداوم وضعیت وجود ندارد

ظریف افزود: اتحادیه اروپا و سایر اعضای باقی مانده برجام می دانند که بدون تامین نیازهای جمهوری اسلامی ایران و در واقع عواید اقتصادی که برجام برای کشورمان دارد، امکان تداوم وضعیت وجود ندارد.

علاوه بر ظریف، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی روند اجرایی شدن سازوکار ویژه مالی اروپا را ناامیدکننده دانست.

سیدکمال خرازی، درباره ارزیابی ایران از اجرای تعهدات برجامی اروپا گفت: «اگر چه با توجه به مشکلات داخلی اروپا، ضعف و ناتوانی اروپا در برابر فشارهای آمریکا قابل درک است، اما قصور و ناتوانی اروپا در اجرای تعهدات خود در برجام، قابل توجیه و پذیرش نیست و رافع مسئولیت آن‌ها در قبال برجام نخواهد بود.»

رئیس شورای راهبردی روابط خارجی ادامه داد: «اروپا در همسایگی غرب آسیا است و امنیت اروپا با امنیت در این منطقه ارتباط مستقیمی دارد. باید به خاطر داشت که حفظ برجام در امنیت منطقه و اروپا تاثیرگذار است.»

افزایش بدبینی ها نسبت به سرنوشت SPV

انتقادهای صریح روز های گذشته و به خصوص روز دوشنبه مقامات تهران از اروپا باعث شده که رفته رفته بدبینی نسبت به سرنوشت این طرح افزایش پیدا کند. با این همه  فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روز اواخر وقت دوشنبه ۲۸ آبان (۱۹ نوامبر) پیش از نشست وزرای امور خارجه این اتحادیه در بروکسل گفت که نمی‌تواند تاریخ مشخصی را برای را‌ه‌اندازی کانال ویژه تسهیلات مالی با ایران مشخص کند.

موگرینی اما تصریح کرد که اتحادیه اروپا کاملا از توافق هسته‌ای با ایران حمایت می‌کند و او امیدوار است که این ساختار مالی هرچه زودتر راه‌اندازی شود. و تاکید کرد که مشارکت وزیران آلمان، فرانسه و بریتانیا در این مرحله از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

موگرینی ضمن اشاره به تلاش این سه کشور برای مشخص کردن مکانیسم راه‌اندازی کانال مالی ایران گفت: نمی‌توانم برای شما تاریخ خاصی [برای نهایی شدن آن] مشخص کنم، ولی می‌توانم بگویم که تلاش‌ها ادامه دارند و به نحو مثبت پیش می‌روند.

با این همه اتحادیه اروپا و سایر طرف های برجام می دانند که ماندن ایران در برجام تا حدود زیادی به ایجاد این کانال مالی وابسته شده است. در برابر تحریم‌های همه‌جانبه آمریکا نباشد، فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌های آمریکا به ایران به حداکثر میزان خود خواهد رسید و به طور عملی فایده ای از عمل به تعهدات برجامی ایران باقی نخواهد ماند.

در واقع گر این مکانیسم مالی نتواند در برابر تحریم‌های همه‌جانبه آمریکا کارایی داشته باشد و انتظارات ایران را برآورده نکند فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌های آمریکا به ایران به بسیار زیاد خواهد شد  و دیگر عمل به تعهدات برجامی ایران بی معنا خواهد بود.

برخی از کارشناسان هم معتقدند که این تعلل اروپایی ها تا حدود زیادی ناشی از هراس از احتمال اعمال تحریم‌های واشنگتن علیه آنها و از دست دادن بازار آمریکا است. این موضوع از سوی دیگر نشانه‌ای از این امر است که دولتمردان و سیاستمداران قاره سبز در عمل حاضر به پرداخت هزینه برای حفظ برجام نیستند.

البته گروهی معتقدند تعلل اروپایی‌ها  در مورد SPVبه دلیل اطمینان خاطر آنها از باقی ماندن ایران در برجام است. در واقع  اروپایی‌ها بر این گمانند که ایران گزینه‌های دیگری جز تکیه کردن به برجام ندارد و هر گزینه دیگری به جز این، هزینه‌های سنگینی برای تهران خواهد داشت.

 

خواندن 191 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395